среда, 28 сентября 2016 г.

ძველი მაკედონია. ელინისტური სამეფოების წარმოქმნა

  მაკედონიის სამეფო მდებარეობდა ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში ძვ. . VII-II საუკუნეებში. მას დასავლეთიდან ესაზღვრებოდა ეპირი, ჩრდილოეთიდან პეონია, აღმოსავლეთიდან თრაკია, სამხრეთიდან დას. ილირია და ელინური მხარე თესალია. მაკედონიის ბუნებრივი პირობები ხელსაყრელი იყო მიწათმოქმედებისა და მესაქონლეობისათვის. მდიდარი იყო ხე-ტყით. საბერძნეთის მთავარი ცენტრებიდან დაშორებული და ზღვის სანაპიროს მოწყვეტილი მაკედონია საბერძნეთის სხვა ოლქებთან შედარებით ჩამორჩენილ მხარედ ითვლებოდა და საერთობერძნულ ეკონომიკურ ცხოვრებაში მხოლოდ ნედლეულის მიმწოდებლის როლს ასრულებდა. მაკედონიაში ადრინდელ ხანაში ქალაქები თითქმის არ არსებობდა, მონობაც ნაკლებად იყო განვითარებული.
  მისი მოსახლეობის წარმომავლობის შესახებ მეცნიერებაში აზრთა სხვადასხვაობაა. ანტიკური ავტორები მათ ერთხმად ბარბაროსებად (ანუ უცხოელებად) მიიჩნევდნენ, თუმცა თუკიდიდე თვლიდა, რომ მათი სამეფო დინასტია იყო ელინური. ეთნო-კულტურული თვალსაზრისით მაკედონელები ახლოს იდგნენ თრაკიელებთან, თუმცა მოსახლეობის ზედაფენა ელინურ კულტურასაც იყო ნაზიარები.
     ლეგენდარული გადმოცემით მაკედონიის სამეფო ძვ.. IX საუკუნეში დაარსდა, თუმცა პირველი ისტორიულად დადასტურებული მეფე იყო არგეუს პერდიკას ძე (დაახლ. 678-640), რომელმაც დააარსა კიდეც არგეადების დინასტია. მაკედონიამ გაძლიერება დაიწყო ალექსანდრე I-ის (498-454) დროს, რომელმაც მთელი სამხრეთი მაკედონიის ტომები გააერთიანა. ტრადიციის თანახმად მან ელინებს დაუმტკიცა თავისი ელინური წარმომავლობა, რის შემდეგაც ნება დართეს, მონაწილეობა მიეღო ოლიმპიურ თამაშებში.
   მაკედონიის ისტორიაში განსაკუთრებული როლი შეასრულა მეფე არქელაოსმა (დაახლ. ძვ. . 413-399 წწ.), რომლის რეფორმებმა ხელი შეუწყვეს მაკედონიის განვითარებას. მან გაიყვანა გზები, მოაწესრიგა სამხედრო საქმე, მთებში არსებული დედაქალაქის (ეგას) ნაცვლად, სატახტოდ გამოაცხადა ვაკეზე მდებარე პელა, რომელსაც ადგილმდებარეობით განვითარების მეტი შანსი ჰქონდა. მან ფართოდ გაუღო კარი ბერძენ სწავლულებს (განსაკუთრებით სწყალობდა ათენელებს), რათა ამით ქვეყნის განვითარებისთვის ხელი შეეწყო. ქვეყანაში ტახტის ბრძოლები, რომ არ დაეშვა არქელაოსმა ამოხოცა თავისი ტახტის პრეტედენტი ნათესავები, თუმცა ამან არ უშველა და 399 წელს შეთქმულებმა მოკლეს. საერთოდ აღნიშნული პერიოდიდან მოყოლებული დინასტიური ომები და ამის გამო მეფეთა მკვლელობები მაკედონიაში ჩვეულებრივი ამბავი გახდა. ამის მიუხედავად ქვეყანა ტერიტორიულად ზრდას განაგრძობდა. ამ კუთხით თავი განსაკუთრებით გამოიჩინა ამინტა III- (393; 392-370), რომელსაც გაცხარებული ომები ჰქონდა ილირიელებთან.
   ამინტას შემდეგ გამედფა მისი უფროსი ვაჟი ალექსანდრე II (370-368), რომელსაც აუჯანყდა სიძე პტოლემეოს ალორიტი. მისმა კაცებმა 2 წლის შემდეგ მეფე მოკლეს. მაშინ ტახტი ამინტას მეორე ვაჟმა პერდიკა III- (368-359) დაიკავა, თუმცა პტოლემეოსი 3 წელი მისი რეგენტი და ფაქტიური მმართველი იყო, ვიდრე პერდიკამ სიცოცხლეს არ გამოასალმა.
    პერდიკამ გააგრძელა მამის პოლიტიკა, შემოიკრიბა ბერძნული სწავლულები და ცდილობდა ქვეყნის აღმშენებლობას, მაგრამ 359 წელს ილირიელებთან ბრძოლაში დაიღუპა 30 წლის ასაკში. მაშინ ტახტზე მისი 6 წლის ვაჟი ამინტა დასვეს, რომლის რეგენტად გამოცხადდა 23 წლის ბიძა - ფილიპე. ფილიპემ თავი მეფე ფილიპე II- (359-336) გამოაცხადა და ენერგიულად შეუდგა ქვეყნის მართვას. რაც შეეხება ამინტას, იგგი 3 წელი ატარებდა გვირგვინს, შემდეგ ფილიპემ ოფიციალურად გადააყენა ტახტიდან, თუმცა მთელი ცხოვრება სამეფო კარზე ცხოვრობდა, ვიდრე 336 წელს ტახტზე ასულმა ალექსანდრე დიდმა როგორც ტახტის მოცილე-პრეტედენტი სიცოცხლეს არ გამოასალმა.
    ფილიპე II ჭკვიანი პოლიტიკოსი და რეფორმატორი, ბრწყინვალე ორატორი და შეუდარებელი მხედართმთავარი იყო. იგი ძმის მეფობის დროს თებელებს ჩაუვარდა ტყვედ და თებეში 3 წელი გაატარა, სადაც შეისწავლა იმდროის გამორჩეული სამხედრო ხელოვნება, რომელიც გამეფების შემდეგ მაკედონიაში დანერგა.
    358 წელს ფილიპემ ჯერ ილირიელები დაამარცხა და აიძულა მაკედონიაზე თავდასხმები შეეწყვიტათ, შემდეგ მეზობელი პეონები დაიმონა და ბოლოს ათენი კოლონია ამფიპოლისი ხელახლა დაიპყრო და ეგეოსის ზღვაზე გავიდა.
    356 წელს თრაკიას დაესხა და პანგეის ოქროს საბადოები წაართვა. ისი წყალობით ჯერ მაკედონური ოქროს მონეტების მოჭრა დაიწყო, შემდეგ დაიქირავა დიდი რაოდენობის მეომრები და შეუდგა ბერძნული პოლისების ხელმძღვანელების მოსყიდვას, რომლის წყალობითაც მისი მომხრეთა რიცხვი სულ უფრო იზრდებოდა.
    სეპარატული ტენდენციები რომ საბოლოოდ დაეძლია ქვეყნის სხვადასხვა მხარის გავლენიანი არისტორკრატები მაღალ სამხედრო და სამოქალაქო თანამდებობაზე დანიშნა და ამით თავის სამსახურში ჩააყენა. ასე აღზევდნენ მომავალში ალექსანდრეს დიდი სარდლები - ანტიპატრე, პერდიკა, პარმენიონი და სხვები.
   ფილიპე განაგრძობდა წინაპართა დანერგილ ტრადიციას გამოჩენილი ბერძენი სწავლულების მოწვევასთან დაკავშირებით. ასე აღმოჩნდა მის კარზე არისტოტელე.
    ფილიპემ გაატარა ენერგიული სამხედრო რეფორმა. განავითარა კავალერიის კორპუსი და თებედან გადმოიღო და დახვეწა ქვეითი სამხედრო წყობა „ფალანგა“., მაკედონური ფალანგა მძიმედ შეიარაღებული ქვეითი ჯარი იყო, რომელიც მჭიდროდ დაწყობილი 16 მწკრივისგან შედგებოდა და 16384 კაცს ითვლიდა. ფალანგა მუზარადით, ჯავშანით, ფარით, ხმლითა და 3-5 მეტრიანი შუბებით იყო შეიარაღებული. ფალანგა ძლიერი იყო გაშლილ ვაკიან ველზე და პირდაპირი იერიშის დროს ზვავივით მიდიოდა. მას სუსტი წერტილები ჰქონდა ფლანგებიდან და უკნიდან, ამიტომ ფლანგებსა და ზურგს კავალერია და მსუბუქად შეიარაღებული და სწრაფად მანევრირებადი ქვეითები უმაგრებდნენ. ფალაგასა და მძიმედ შეიარაღებულ კავალერიასთან ერთად მრისხანე ძალას წარმოადგენდნენ აგრეთვე მშვილდოოსანთა კორპუსები . კრეტიდან.
  ამასთან ფილიპემ პირველმა დანერგა მაკედონურ შეიარაღებაში საალყო მანქანები ქალაქების ასაღებად.
   შეიარაღების რეფორმასთან ერთად, მუდმივ წვრთანს გადიოდა არმია. ფილიპე ყოველდღე თავად მონაწილეობდა საწვრთნელ ვარჯიშებში, რის გამოც ძალიან უყვარდათ ჯარისკაცებს.
  სანამ ბერძნული პოლისები მუდმივ სამოქალაქო ომებში ერთმანეთს მუსრს ავლებდნენ და ასუსტებდნენ, ფილიპეს რეფორმების წყალობით მაკედონია სულ უფრო მდიდრდებოდა და ძლიერდებოდა. ერთხელაც ელინებმა აღმოაჩინეს, რომ ერთ დროს ჩამორჩენილი მაკედონია იმდენად გაძლიერებულიყო, რომ მისთვის წინააღმდეგობის გამწევი ბალკანეთში აღარავინ იყო. ბერძნულ პოლისებში და თვით ათენში სერიოზული პრომაკედონური პოლიტიკური დაჯგუფებები ჩამოყალიბდა (მასში გარდა სწავლულებისა და პოლიტიკოსებისა, მდიდარი ხელოსნები და ვაჭრები შედიოდნენ), რომლებიც მოითხოვდნენ შეწყვეტილიყო შიდა ელინური ომები და მთელი ელადა მაკედონიის ირგვლივ გაერთიანებულიყო, რაც ქვეყნის პოლიტ-ეკონომიკურ აყვავებას გამოიწვევდა. ამასთან მაკედონია გაუძღვებოდა ელადას სპარსეთთან ომში და ამ საუკუნოვან მტერს ერთიანი ძალებით დააჩოქებდნენ. აღნიშნულ დაჯგუფებებს ფილიპე ფარულად ოქროთი ამარაგებდა. სწორედ ფილიპეს ეკუთვნის გამოთქმა: „ყველა სიმაგრის აღება შეიძლება, რომლის გალავანსაც მიუახლოვდება ოქროთი დატვირთული ვირი“.
 ფილიპეს მოწინააღმდეგეთა პარტიას სათავეში ჩაუდგა გამოჩენილი ათენელი ორატორი დემოსთენე, რომელიც მოუწოდებდა ბერძნებს გაერთიანებულიყვნენ დემოკრატიული ათენის ირგვლივ და ამით შეინარჩუნებდნენ თავისუფლებას და თავიდან აიცილებდნენ ბარბაროსი მაკედონიელების მეფის უღელს.

      355 წელს დელფოსის ტაძრის ქონების გამო ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ ფოკიდა და თებე. ფოკიდას მხარში ამოუდგნენ ათენი და სპარტა (თებეს მარადი მტრები), ხოლო თებეს მაკედონია. ასე დაიწყო 10 წლიანისაღვთო ომი“, რომელიც მაკედონიის სრული გამარჯვებით დასრულდა. ამ ომის დროს ფილიპემ დაიპყრო ეგეოსის ჩრდ. ნაწილში მდებარე ყველა პოლისი გარდა თრაკიის ხერსონესისა და ათენი იძულებული გახდა ამას შერიგებოდა.
    346 წელს ფილიპემ ფოკიდა აიღო, ააოხრა, აიძულა დელფოსი  მოტაცებული განძი დაებრუნებიდა და ამით ავტორიტეტი გაიმყარა ბერძნებში.
    338 წელს ფილიპე ცენტრალური საბერძნეთის ქალაქის ამფისას დასაპყრობად დაიძრა. ბეოტიაში მაკედონიელების გამოჩენამ აიძულა ძველი მტრები ათენი და თებე შეკავშირებულიყვნენ და მათ ამფისას საშველად 10000 კაციანი ლაშქარი გაუგზავნეს, რომელიც რეფორმირებულმა მაკედონიის არმიამ ადვილად გაანადგურა. მაშინ ფილიპემ მოწინააღმდეგეებს დაზავება შესთავაზა, თუმცა დემოსთენეს აგიტაციით აღტკინებულებმა ვერ შეაფასეს მოწინააღდეგის შესაძლებლობები და ზავზე უარი განაცხადეს.
    338 . 2 აგვისტოს მეტოქეები ერთმანეთს ბეოტიაში, ქერონეას ველზე შეხვდნენ. ფილიპეს 30000 ქვეითი და 2000 მხედარი ჰყავდა, ათენელებსა და თებელებს 35000 ქვეითი, თუმცა ბრძოლისუნარიანობით მათი არმია ბევრად ჩამოუვარდებოდა მაკედონელებს. მაკედონელთა მარცხენა ფლანგს სარდლობდა ფილიპეს ვაჟი ალექსანდრე. ბერძნები საოცარი სიმამაცით იბრძოდნენ, მაგრამ აკლდათ ის ორგანიზებულობა, რომელიც ბუნებრივი იყო მაკედონური ფალანგისათვის. მძიმე ბრძოლის დროს ფილიპე დაიჭრა და მთავარსარდლობა მისმა ვაჟმა ალექსანდრემ იკისრა და საქმესაც თავი წარმატებით გაართვაბრძოლა მაკედონელთა სრული გამარჯვებით დასრულდა. ელინები დაიფანტნენ და გაიქცნენ. გაქცევით უშველა თავს დემოსთენემაც.
    ფილიპემ აიღო თებე და იქ საკუთარი გარნიზონი ჩააყენა. ათენელები ქალაქის დაცვისთვის მზადებას შეუდგნენ, თუმცა მაკედონელთა მეფე საერთოდ არ აპირებდა ყოველი ბერძენთა წმინდა ქალაქის ათენის დამონებას, რადგან მას უნდოდა საკუთარი ნებით ეცნოთ იგი ბერძენთა მეფედ და არა დამპყრობლად. ფილიპემ უსასყიდლოდ გაათავისუფლა ათენელი სამხედრო ტყვეები, შეუნარჩუნა დამოუკიდებლობა და კუნძულთა ნაწილიც. სამაგიეროდ მიითვისა მისი ეგესოსის ზღვის სამფლობელოთა დიდი ნაწილი და გაბატონდა ზღვაზე. თებესა და ათენის საბოლოოდ გასათიშად ათენს მისცა ბეოტიის ქალაქი ოროპი (თებე ბეოტიის ცენტრი იყო).
  აღნიშნულმა ღონისძიებებმა ფილიპეს გზა გაუხსნა სამხრეთისკენ. იგი უბრძოლველად შევიდა პელოპონესზე. სპარტას ყველა მოკავშირე ჩამოშორდა და მხოლოდ ლაკონიკას მხარე შეინარჩუნა. ამრიგად ქერონეას ველზე საბერძნეთის ბედი გადაწყდა და იგი მაკედონიის ირგვლივ გაერთიანდა.

    337 . . კორინთოში ფილიპემ სრულიად ბერძნული პოლისების კონგრესი მოიწვია, რომელმაც იგი ბერძენთა ბასილევსად (მეფედ) გამოაცხადა. პოლისებმა შეინარჩუნეს შიდა დამოუკიდებლობა, თუმცა მათი საგარეო პოლიტიკის წარმართვა მაკედონიის მეფეს დაეკისრა. ყველა საერთო ელინური საკითხი უნდა გადაწყვეტილიყო საერთო კრებაზე, რომელიც ყოველთვის კორინთოში მოიწვეოდა.
   კორინთოს კონგრესმა საბერძნეთისა და მაკედონიის სახელით ომი გამოუცხადა სპარსეთს. უმაღლეს მთავარსარდლად ერთხმად აირჩიეს ფილიპე II. ბოლოს კონგრესმა აკრძალა ბერძენთა იმ ქვეყნების არმიებში მოქირავნედ წასვლა, რომლებსაც ელადის ან მაკედონიის წინააღმდეგ რაიმე დაპირისპირება შეიძლება მოსვლოდათ. ამით ფილიპეს უნდოდა დაესუსტებინა სპარსეთის არმია, რომლის რიგებში მუდმივად ათასობით ბერძენი მოქირავნე მსახურობდა.
   336 . კი მაკედონიის მეფემ მთელი ძალების შეკრებას შეუდგა სპარსეთზე ლაშქრობის მზადებას. გაზაფხულზე მაკედონელთა 10000-იანი მოწინავე ლაშქარმა პარმენიონისა და ატალოსის მეთაურობით გადალახა ჰელესპონტის (დარდანელის) სრუტე და მცირე აზიაში გადავიდა, სადაც ბერძნული ქალაქები მაკედონელებს როგორც განმათავისუფლებლებს ისე ხვდებოდნენ. ფილიპე მთავარი ძალებით მათ მოგვიანებით უნდა შეერთებოდა, როდესაც ოჯახში პრობლემას მოაგვარებდა.

ფილიპეს მძიმე ურთიერთობა ჰქონდა პირველ ცოლთან - ოლიმპიადასთან, რის გამოც ურთიერთობა გაუფუჭდა ალექსანდრესთანაც. ამ სიტუაციას ძაბავდა ის ფაქტიც, რომ მეორე ცოლთან - კლეოპატრასთან (სარდალ ატალოსის ძმისწული) ვაჟი შეეძინა.
   სპარსეთზე შორეული ლაშქრობის დროს ფილიპეს არ სურდა სახლში საეჭვო ვითარება დაეტოვებინა, ამიტომ შეურიგდა ალექსანდრეს და ცოლის ოჯახთან პრობლემის საბოლოოდ მოსაგვარებლად საკუთარ ქალიშვილს, სახელით ასევე კლეოპატრას ცოლის ძმა - ეპირის მეფე ალექსანდრეზე ათხოვებდა. ამ ქორწილზე კი მეფე პირადმა მცველმა პავსანიასმა მოკლა. მკვლელი მეფის მეგობრებმა და მცველებმა ლეონატემ და პერდიკამ იქვე აკუწეს.
   სანამ ტახტის სხვა პრეტედენტები (ალექსანდრეს ახალდაბადებული ძმის რეგენტი ატალოსი, ბიძაშვილი და ტახტის კანონიერი მემკვიდრე ამინტა და სხვები) გონს მოეგებოდნენ, ამოქმედდა მაკედონელთა არმია და ანტიპატრესა (ფილიპეს მეგობარი) და ფილოტას (ფილიპეს მეგობარ პარმენიონის ძე, ალექსანდრეს მეგობარი) მეთაურობით ალექსანდრე მეფედ გამოაცხადეს. ასე ავიდა 20 წლის ასაკში ტახტზე ალექსანდრე III არგიდი (336-323).
გამეფებისთანავე ალექსანდრემ დაიწყო თავისი ჯარის თითქმის მუდმივი წვრთნა, რადგან აჯანყებები მოსალოდნელი იყო, როგორც ბერძნების, ისე ატალოსის მხრიდან, რომელიც თავისი არმიით მცირე აზიაში იმყოფებოდა პარმენიონის არმიასთან ერთად. ატალოსს მიმოწერა ჰქონდა დემოსთენესთან, რომელიც ათენელების აჯანყებას ედგა სათავეში, თუმცა შემდეგ ატალოსმა აზრი შეიცვალა და ისევ ალექსანდრეს მიემხრო. ამის მიუხედავად მეფემ ის არ შეიწყალა და სიკვდილით დასაჯა (როდესაც ამ ფაქტზე ჰკითხეს მეფეს - ალექსანდრემ მიუგო: „მკვდრები ეჭვებს არ იწვევენო“). ფილიპეს დაკრძალვის დღეს დახოცეს ალექსანდრეს ბიძაშვილი და ტახტის კანონიერი პრეტედენტი ამინტა და ალექსანდრეს რამდენიმე დღის ნახევარძმა. შემდეგ კი მის დედას კლეოპატრას თავი მოაკვლევინეს.
ფილიპეს სიკვდილის შეტყობისთანავე ბერძნულმა პოლისებმა კორინთოს კონგრესი გააუქმეს, ხოლო დამორჩილებულმა თრაკიელებმა და ილირიელებმა აჯანყებები წამოიწყეს. ამას ალექსანდრეს მოქმედება მოჰყვა. თავისი არმიით ის ჯერ თესალიაში შევიდა, სადაც მის არმიას თესალიური მხედრობა შეუერთდა. შემდეგ დიპლომატიითა და დაშინებით ბერძნები დააშოშმინა. ბოდიშის მოხდა მოუწია ათენსა და თებესაც. ალექსანდრემ კორინთოს კონგრესი თავიდან მოიწვია, რომელსაც თითქმის ყველა ბერძნული პოლისი შეუერთდა, სპარტის გამოკლებით. ალექსანდრე კონგრესის ჰეგემონად (ბატონად) გამოცხადდა.
სანამ ალექსანდრე თავის მთავარ ჩანაფიქრს, აზიაში შეჭრას განახორციელებდა, მას მაკედონიის ჩრდილოეთი საზღვრებისთვისაც უნდა მიეხედა. ძვ. . 335 წლის გაზაფხულზე მან ჩრდილოეთით ლაშქრობა წამოიწყო. თავდაპირველად ის თრაკიაში შეიჭრა, რომ ტრიბალების და ილირიელების აჯანყება ჩაეხშო. აქ მას შეუერთდნენ ცოტაოდენი თრაკიელი მოკავშირეები. ალექსანდრეს პირველი შეტეკება ჰემოსის მთებში (დღევანდელი სტარა პლანინა), თრაკიელების გარნიზონთან მოუვიდა და ისინი დაამარცხა. ბოლოს აჯანყება სასტიკად ჩაახშო და თრაკიამ და ილირიამ კვლავ მაკედონიის უღელი იკისრეს.
სანამ ალექსანდრე ჩრდილოეთში ლაშქრობდა, ათენის ლიდერმა დემოსთენემ კვლავ ააჯანყა ბერძნული პოლისები და კოალიციის ჩამოყალიბებას შეუდგა. 335 წლის ზაფხულში ალექსანდრე მოულოდნელად დაბრუნდა ცენტრალურ საბერძნეთში და თებეს ალყა შემოარტყა. თებეელები მამაცურად იბრძოდნენ, მაგრამ ალექსანდრემ ქალაქი აიღო და საძირკვლამდე დაანგრია. 6000 თებეელი დაიღუპა, 30000 კი მონად გაყიდა.
თებეს ტრაგიკულმა ბედმა საბერძნეთში პანიკა გამოიწვია. ათენის მეთაურობით მათ პატიება ითხოვეს და მორჩილება გამოაცხადეს. ამის შემდეგ მაკედონიისა და საბერძნეთის მეფე მშვიდად შეუდგა სპარსეთის წინააღმდეგ ლაშქობისთვის მზადებას. ძვ.. 334 წლის მაისში ალექსანდრემ  მაკედონიის მართველად დანიშნა სარდალი ანტიპატრე და დაახლ. 45000 კაციანი არმიით ჰელესპონტი (დარდანელის სრუტე) გადაკვეთა.
334 . გაზაფხულზე ალექსანდრემ 100 ტრიერით დარდანელი გადალახა და მცირე აზიაში ჩავიდა. მას მცირე აზიური ბერძნული ქალაქები სიხარულით ხვდებოდნენ და კარებს უღებდნენ. სპარსეთის არმიის სარდლებმა კრება გამართეს. მათ რიგებში მყოფი დაქირავებული ბერძნების სარდალმა მემნონმა (მას არაერთხელ ჰქონდა მაკედონელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში მონაწილეობა მიღებული) სპარსელ სარდლებს ურჩია, რომსკვითური ტაქტიკაგამოეყენებინათ და მაკედონელები ჯერ დაემშიათ, შემდეგ კი პარტიზანული ომით ამოეხოცათ. სპარსელებმა ამაზე უარი თქვეს და 334 წლის მაისი ბოლოს მდ. გრანიკოსთან (დღევ. ბაია-ჩაი, თურქ.) 40000 კაციანი ლაშქრით გაუმართეს ბრძოლა ალექსანდრეს, რომელმაც 18000 კაცი გამოიყვანა. ალექსანდრემ მტერს მარჯვენა მხრიდან შეუტია, აკაფა და როცა მის ცენტრსაც დაესხა სპარსელები გაიქცნენ. ბრძოლის დროს ალექსანდრეს სპარსელი სარდალი სპითრიდატე უკნიდან მიეპარა და მოკვლას უპირებდა, მაგრამ მეგობარმა კლიტოს შავმა მტერს ზეაღმართული ხმლიანი ხელი მოაჭრა და ალექსანდრე იხსნა. (მოგვიანებით, როდესაც ალექსანდრე სპარსელებს დაუახლოვდა კლიტოსი ამაზე ძლიერ გაუბრაზდა. ალექსანდრემ კი ნასვამზე ვერ მოზომა და მეგობარი შუბით განგმირა). მაკედონელებმა 130 კაცი დაკარგეს, სპარსელებმა 5000.
ამის შემდეგ ალექსანდრემ თითქმის უბრძოლველად (მხოლოდ მილეტსა და ჰალიკარნასში მდგარმა სპარსეთის გარნიზონებმა იბრძოლეს ბოლომდე) დაიკავა მცირე აზიის მხარეები - ლიდია, კარია, ფრიგია, ლიკია, არმენია, კილიკია და სირიას მიადგა. ამ დროს დარიოსი მას დაედევნა, კილიკიაში შევიდა და მაკედონელებს ზურგში მოექცა. ამ ამბის გაგებისთანავე ალექსანდრე მობრუნდა და 333 წლის ნოემბერში . ისოსთან (დღევ. ისქანდერუმი, თურქ.) მდინარე პინარის (დღევ. პეიასი) ნაპირებზე დარიოს III-ის (336-330) პირისპირ აღმოჩნდა.
ალექსანდრეს 40000 კაცი ჰყავდა, სპარსელებს კი 100000. ალექსანდრემ კვლავ მარჯვენა მხრიდან წამოიწყო იერიში, მტრის მარცხენა ფლანგი აკაფა და ცენტრში მდგარუკვდავებს“ (სპარსელთა 10000 კაციანი საუკეთესო მებრძოლებისგან დაკომპლექტებული  რაზმი, რომელიც მეფეს იცავდა) შეუტია. ამის დანახვაზე დარიოსი პანიკამ მოიცვა და ბრძოლის ველიდან გაიქცა. ალექსადნრემ 450 კაცი დაკარგა, დარიოსმა კი თითქმის ნახევარი. წარმატებაში დარწმუნებულ დარიოსს თან მთელი ოჯახი (დედა და ცოლ-შვილი) ჰყავდა წამოყვანილი, რომლებთან ერთად გამარჯვების აღნიშვნას გეგმავდა, მაგრამ დამარცხების შემდეგ ისე გაიქცა, რომ ოჯახი დაავიწყდა და ის ალექსანდრეს ნადავლი გახდა. მაკედონელთა მეფე ძვირფას ტყვეებს პატივით ეპყრობოდა. ერთი ასული - სტატირა მოგვიანებით ცოლადაც კი შეირთო.
ისოსიდან წასვლის შემდეგ ალექსანდრემ უბრძოლველად გაიარა სირია და ფინიკიაში ჩავიდა, სადაც ტიროსის გარდა ყველა ქალაქმა მორჩილება გამოუცხადა. ტიროსი კუნძულზე მდებარეობდა, რომელსაც ძლიერი ფლოტი იცავდა. ალექსანდრემ 7 თვიანი მძიმე ბრძოლით - 332 . ივნისში აიღო ქალაქი და დაანგრია. მოსახლეობა კი მონებად გაყიდა.
ფინიკიიდან ალექსანდრე პალესტინაში გადავიდა სადაც ასევე ერთმა - ფილისტიმელთა ქალაქმა ღაზამ გაუწია წინააღმდეგობა. 2 თვიანი ბრძოლის (332 . სექტემბერ-ოქტომბერი) ღაზა დაეცა და მისი მცხოვრებნიც მონათა ბაზარზე გაისტუმრეს. 1 კვირის თავზე კი მაკედონელები ეგვიპტეს ესტუმრნენ, სადაც სიხარულით მიიღეს. 332 . 14 ნოემბერს ალექსანდრე ეგვიპტის ფარაონად და ღმერთ ამონის შვილად გამოაცხადეს.
331 . გაზაფხულზე ალექსანდრემ დატოვა ეგვიპტე, გაიარა ევფრატი და ტიგროსი და სოფელ გავგამელას (დღევ. ტელ გომელი, . მოსულთან, ერაყი) მიადგა, სადაც დარიოსი ელოდა 94000 კაციანი ლაშქრით. ალექსანდრემ სულ 47000 მებრძოლი გამოიყვანა. ბრძოლა გაშლილ ველზე უნდა გამართულიყო, რაც სპარსელების მრავალრიცხოვან ჯარს უპირატესობას აძლევდა, ამიტომ პარმენიონმა ალექსანდრეს ურჩია მტერს ჩუმად ღამით დავესხათო. „პარმენიონი, რომ ვიყო ასე მოვიქცეოდი, მაგრამ მე ალექსანდრე ვარო და გამარჯვების მოპარვას არ ვაპირებო“ - მიუგო ალექსანდრემ. დარიოსი ფიქრობდა რომ ალექსანდრე ღამით თავს დაესხმებოდა, ამიტომ ჯარი მთელი ღამე არ დააძინა, რითაც ძლიერ მოქანცა.
331 . 1 ოქტომბერს ბრძოლა ტრადიციული სცენარით წარიმართა, ოღონდ ამჯერად მარცხენა ფლანგის სარდალმა და ალექსანდრეს შემდეგ ყველაზე გავლენიანმა მაკედონელმა სარდალმა პარმანიონმა (იგი უკვე ასაკში იყო) ვერ ივარგა, თავისი ფლანგი წააგო და ალექსანდრესა და ცენტრში მდგარ ფალანგას, რომ არ ევაჟკაცა, მაკედონელებს სპარსელთა კავალერია ზურგიდან მოუვლიდა და ალყაში მოაქცევდა. გადამწყვეტ მომეტში დარიოსი ბრძოლის ველიდან ისევ გაიქცა, რამაც სპარსელთა არმიის საბოლოო განადგურება გამოიწვია. მაკედონელებმა კი მხოლოდ 1500 მდე კაცი დაკარგეს.
დარიოსი თავქუდმოგლეჯილი გარბოდა აღმოსავლეთისკენ და ალექსანდრეც მისდევდა. 21 ოქტომბერს ალექსანდრე შევიდა ბაბილონში, 330 წლის ბოლომდე, კი მაკედონელებმა უბრძოლველად დაიკავეს მიდია, სპარსეთი, პართია და შუა აზიაში შევიდნენ.
330 წლის ივლისში ბაქტრიის სატრაპმა ბესამ მოკლა დარიოსი (იგი ალექსანდრემ იპოვა და პერსეპოლისში, მეფეთა საძვალეში პატივით დაკრძალა) და თავი სპარსეთის მეფედ გამოაცხადა არტაქსერქსეს სახელით, რის შემდეგაც ალექსანდრეს წინააღმდეგ ბრძოლის წარმოებას გეგმავდა, მაგრამ 329 წლის ივნისში მეგობრებმა შეიპყრეს და მაკედონელებს მიჰგვარეს, რასაც მისი სიკვდილით დასჯა მოჰყვა. ამის შემდეგ ალექსანდრემ თავი სპარსეთის მეფედ გამოაცხადა და სპარსელები მაკედონელთა და ბერძენთა თანასწორად გამოაცხადა.
ამასობაში ალექსანდრეს წინააღმდეგ შეთქმულება გამომჟღავნდა, რომელშიც გარეული პარმენიონის ვაჟი სარდალი ფილოტა აღმოჩნდა. ალექსანდრეს ბრძანებით მამა-შვილი ამოხოცეს, რამაც მაკედონელთა დიდი უკმაყოფილება გამოიწვია.
329-327 წლები ალექსანდრემ შუა აზიური ქვეყნების - სოგდიანასა და ბაქტრიის დაპყრობას მოანდომა. 327 . ბაქტრიაში ლაშქრობის დროს ალექსანდრემ ბაქტრიელი დიდებულის - ოქსაირატესის ქალიშვილი როქსანა შეირთო ცოლად.
326 . მაკედონელები  მდ. ინდის აუზს მიადგნენ. მრავალი წვრილი ბრძოლის შემდეგ ისინი მდ. ინდის შენაკადის ჰიდასპის ნაპირებს მიადგნენ, სადაც მათ წინააღმდეგ პენჯაბელი მეფე პოროსი გამოვიდა. ჰიდასპის ბრძოლა ივლისში შედგა. ალექსანდრეს 35000 კაცი ჰყავდა, პოროსს კი 33000 მებრძოლი, 300 საბრძოლო ეტლი და 200 -მდე საბრძოლო სპილო. მაკედონელებს ამდენ მებრძოლ სპილოსთან შეხვედრა აქამდე არ ჰქონიათ, ამიტომ ძალიან გაუჭირდათ. ბოლოს მათ მოახერხეს ერთის მხრივ სპილოს მართველი ინდოელების დახოცვა, მეორეს მხრივ კი სპილოების საყვირებითა (ისინი ღორის ჭყვიტინს გამოსცემდნენ) და ცეცხლით სპილოთა დაშინება, რამაც ბრძოლის ბედი გადაწყვიტა. პოროსმა 12000 კაცი დაკარგა, ალექსანდრემ კი 1000. ამის შემდეგ პენჯაბელმა მეფემ პატიება ითხოვა და ალექსანდრეს მოკავშირე გახდა.
326 . სექტემბერში ალექსანდრე ინდის შენაკად ჰიფასისს მიადგა, საიდანაც განგის ხეობა 12 კმ-ზე იყო, ხოლო შუაში გველებით სავსე უდაბნო იყო. 10 წლიანმა ლაშქრობამ ჯარი სრულიად გამოფიტა და ბრძოლაზე უარი განაცხადა. ალექსანდრე ბევრს ეცადა მის გადარწმუნებას, მაგრამ ვერაფერს გახდა. ბოლოს კი იძულებული გახდა უკან მობრუნებულიყო.
ალექსანდრე მდინარე ინდით სამხრეთისაკენ დაიძრა და 325 . ინდოეთის ოკეანეს მიადგა, სადაც კრეტელი ბერძენი ნეარქოსის მეთაურობით ფლოტი შეადგინა, რომლის მოვალეობა ოკეანისა და ევფრატის გავლით ბაბილონში მისვლა იყო. ფლოტმა თავი საქმეს წარმატებით გაართვა.
324 . ელამის დედაქალაქ სუზაში ალექსანდრემ 30000 მაკედონელი და ბერძენი სპარსელ ქალბატონებზე დააქორწინა. თვითონ კი დარიოსის ქალიშვილი სტატირა შეირთო მეორე ცოლად. ამიერიდან სპარსელების ჯარი მაკედონურად გამოწყობილი იბრძოდა მის ლაშქარში, სპარსელები სუფრაზეც კი ერთად სადილობდნენ ბერძენ-მაკედონელებთან. ოქტომბერში მალარიით გარდაიცვალა ალექსანდრეს ძმადნაფიცი ჰეფესტიონი, რამაც მეფე მძიმე დეპრესიაში ჩააგდო.
323 . ალექსანდრე ბაბილონში დაბრუნდა და ეს ქალაქი თავისი ელინისტური იმპერიის დედაქალაქად გამოაცხადა. იგი ცდილობდა შეექმნა ახალი ელინისტური კულტურა, რომელშიც ელინური (ბერძნული) და აღმოსავლური (ძირითადად სპარსული) კულტურები გაერთიანდებოდნენ. მათ ექნებოდათ საერთო ენა, საზღვრები, ჩაცმულობა, ტრადიციები, დღესასწაულები და ასე შემდეგ. ასე გეგმებით გართული მაკედონელთა მეფე 323 . ივნისში მალარიით გარდაიცვალა. მას მემკვიდრე არ ჰყავდა (როქსანა იმ დროს ფეხმძიმე იყო), ამიტომ სიკვდილის წინ მის სასთუმალთან შეკრების სარდლებს კითხვაზე თუ ვის უტოვებდა სამეფოს უპასუხა - „საუკეთესოსდა სამეფო ბეჭედი იქვე მდგარ სარდალ პერდიკას მიაწოდა.
მეფის სიკვდილის შემდეგ ალექსანდრეს სარდლებს ტახტზე მისი ჯერ კიდევ არდაბადებული შვილის აყვანა სურდათ, მაგრამ არმიის დიდმა ნაწილმა როქსანას შვილს, როგორც ბარბაროსთა სისხლისმიერს, უარი უთხრა და მათი გავლენით ტახტზე დასვეს ალექსანდრეს უკანონო ნახევარძმა, სულელი არიდეოსი, რომელსაც ფილიპე III (323-317) უწოდეს. მის რეგენტად და ქვეყნის მმართველად არმიამ აირჩია გავლენიანი სარდალი პერდიკა (323-321), რადგან ალექსანდრემ სიკვდილის წინ სამეფო ბეჭედი მას დაუტოვა. ამის შემდეგ ალექსანდრეს სარდლებმა მაკედონელთა დაპყრობილი მიწები დაინაწილეს, რამაც საფუძველი ჩაუყარა მრავალი ელინისტური სახელმწიფოს წარმოშობას:
ანტიპატრესა (323-319) და კრატერს (323-321) ერგო მაკედონია და საბერძნეთი;
ანტიგონე I ცალთვალას (323-301) - „დიდი ფრიგია“, პამფილია და ლიკია;
რომაელი ისტორიკოსის კურციუს რუფუსის ცნობით „დიადოქოსთა შორის განაწილებული აღმოსავლეთის სამყაროდან, მხოლოდ კაპადოკიის მეფე არიარათე ეურჩებოდა დიადოქოსთა ძალაუფლებას“, რის გამოც დადგენილ იქნა, რომ ბერძენ ევმენეს კარდიელს (323-316) - ჯერ კიდევ დაუპყრობელი პაფლაგონიასთან ერთად და კაპადოკიაც უნდა გადასცემოდა; მათი დაპყრობა პერდიკამ ანტიგონესა და ლეონატს დაავალა.
პტოლემეოს I ლაგიდს (323-282) - ეგვიპტე, კირენაიკა, არაბიის ნაწილი;
ლისიმაქეს (323-281) - თრაკია და იონია;
ასანდრეს (323-313) - კარია;
ლეონატს - ჰელესპონტის ანუ „მცირე ფრიგია“;
ლაომედონს მიტილენელს (323-320) - სირია, ფინიკია, პალესტინა;
ფილოკსენეს - კილიკია;
მენანდრეს - ლიდია;
დიდი მიდიის სატრაპად დანიშნეს ალექსანდრეს პირადი დაცვის უფროსი პითონი (323-315), ხოლო ყოფილ სატრაპ ატროპატს (იგი გავგამელაზე დარიოსის გვერდით იბრძოდა და შაჰის გაქცევის შემდეგ შეუერთდა ალექსანდრეს. მანაც დაუტოვა მიდიის სატრაპობა. პერდიკას სიმამრი) მხოლოდ მიდიის მცირე - ჩრდილოეთ ნაწილი დაუტოვეს. ასე ჩამოყალიბდა ახალი სამეფო მიდია-ატროპატენა (იგივე „მცირე მიდია“), რომელმაც დიადოქოსთა ომების გამო უმალვე მოიპოვა დამოუკიდებლობა.
პერდიკამ დანარჩენი აზია ძველ მმართველებს დაუტოვა: ტაქსილსა და პოროსს დაუტოვა ინდური სამფლობელოები, სიბირიტს დაუმტკიცა არახოსია და გედროსია; ფილიპეს - ბაქტრია და სოგდიანა, ფრატაფერნს - პართია და ჰირკანია, პევკესტას - ფარსი (პერსიდა, ისტორიული სპარსეთი), ნეოპტოლემოსს კარმანია (ქერმანი), არხონს - ბაბილონია, არკესილასს - მესოპოტამია, სელევკ I ნიკატორს (323-281) მისცა არმიის კავალერიის სარდლობა (ანუ ქვეყანაში II კაცად აქცია).
ამის შემდეგ პერდიკამ ალექსანდრეს დაკრძალვისთვის მზადება დაიწყო. როდესაც პერდიკას სარდალი პოლემონი ალექსანდრეს ცხედარს მიასვენებდა, პტოლემეოსი თავს დაეცა, ცხედარი წაართვა და ალექსანდრიაში დაკრძალა. იგი თვლიდა, რომ ვისაც ეყოლებოდა ალექსანდრეს ცხედარი, ის იქნებოდა იმპერიაში პირველი პირი. ამან პერდიკასა და პტოლემეოსს შორის მტრობის ჩამოვარდნა გამოიწვია.
ლეონატმა და ანტიგონემ უარი თქვეს ეომათ კაპადოკია-პაფლაგონიის დასაპყრობად. ლეონატი 322 წელს აჯანყებული ბერძნების წინააღმდეგ ომში დაიღუპა, ანტიგონე კი პერდიკას შიშის გამო მაკედონიაში გაიქცა ანტიპატრესთან.
322 წელს პერდიკამ დაიპყრო კაპადოკიის სამეფო და მისი პირველი მეფე არიარათ I (350-331 კაპადოკიის სატრაპი, 331-322 მეფე) სიკვდილით დასაჯა, რის შემდეგაც ეს მხარე მისცა მის ერთგულ ევმენეს. ცოტა ხნის შემდეგ მასვე მიუმატა ასანდრეს კუთვნილი „მცირე ფრიგია“ და კარია; აგრეთვე ანტიგონეს კუთვნილი ლიკია და „დიდი ფრიგია“.
321 წლამდე იმპერია ფაქტობრივად ინარჩუნებდა ერთიანობას. ერთადერთი ვინც პერდიკას უზენაესობას არ აღიარებდა იყო პტოლემეოსი, რის გამოც პერდიკამ მის წინააღმდეგ ომი წამოიწყო. ასე დაიწო დიადოქოსთა ომები, რომელმაც 20 წელს გასტანა.
321 წელს პერდიკა ანტიგენთან ერთად ეგვიპტეში შეიჭრა. ომი გაჭიანურდა, რასაც დიდძალი მსხვერპლი მოჰყვა. მაშინ შეთქმულებმა ანტიგენის მეთაურობით პერდიკა მოკლეს და გადარჩენილი არმია უკან გაბრუნდა.
სანამ პერდიკა ეგვიპტეში ლაშქრობდა, არმენიის სატრაპი ნეოპტოლემოსი, რომელიც ანტიპატრესა და კრატერის მომხრე იყო და პერდიკას უზენაესობას არ აღიარებდა, დაიძრა ევმენეს წინააღმდეგ. ევმენემ სასწრაფოდ შეკრიბა 6500 კაპადოკიელი მხედარი და სასტიკი მარცხი აწვნია მოწინააღმდეგეს, რომლის არმიის დიდი ნაწილი გამარჯვებულის მხარეს გადავიდა. მაშინ ნეოპტოლემეოსი კრატერთან გაიქცა და დაარწმუნა გაელაშქრა ევმენეს წინააღმდეგ. ისიც შეიჭრა კაპადოკიაში, თუმცა ბრძოლა კვლავ ემვენემ მოიგო. კრატერი და ნეოპტოლემეოსი ბრძოლის ველზე დაეცნენ და მაკედონური ფალანგა სასტიკად შეარცხვინა კაპადოკიურმა კავალერიამ.
ამის შემდეგ დიადოქოსთა მეთაური აღარ აურჩევიათ. მაკედონიის (და შესაბამისად არიდეოსის) რეგენტად გამოცხადდა ანტიპატრე, ხოლო 2 წლის ალექსანდრე IV-ის რეგენტობა მიანდეს მიდიის სატრაპ პითონს და მის ოფიცერ არიდეიას.
321 წლის ბოლოს ტრიპარადეისის შეკრებაზე, დიადოქოსთა ახალი შეთანხმებით:
ევმენე გამოაცხადეს სახელმწიფო მტრად და მისი დასჯა ანტიგონეს დაავალეს;
ანტიგონემ დაიბრუნა „დიდი ფრიგია“ და ლიკია;
ასანდრემ დაიბრუნა კარია;
კაპადოკია და პაფლაგონია გადაეცემოდა ევმენეს განდევნის შემდეგ ანტიპატრეს უმცროს ვაჟ ნიკანორს (320-312);
ანტიგენმა მიიღო სუზიანა;
ამფიმახუს გადაეცა ურჩ სატრაპისადმი ჩამორთმეული მესოპოტამია და არბელიტიდა.
ამის შემდეგ ანტიგონე უზარმაზარი არმიით დაიძრა ევმენეს წინაარდეგ და მოახერხა მისი ანატოლიიდან განდევნა, თუმცა უკანასკნელი აზიის სხვადასხვა მხარეებში 4 წელი დაძრწოდა, ახალ-ახალ რაზმებს ქმნიდა და ამარცხებდა ანტიგონეს, თუმცა მისი წარმომავლობის გამო, გადამწყვეტ მომენტში მაკედონური ჯარები ყოველთვის ანტიგონეს მხარეს გადადიოდნენ.
319 წელს ანტიპატრე მოკვდა. მან სიკვდილის წინ მაკედონიისა-საბერძნეთის მმართველად და პატარა ალექსანდრეს რეგენტად არა თავისი ძე კასანდრე, არამედ თანამებრძოლი პოლისპერქონი გამოაცხადა. კასანდრე ამას არ შეეგუა და მცირე აზიაში ანტიგონე ცალთვალასთან გაიქცა. მათ შეუერთდათ სელევკი. საპასუხოდ პოლიპერქონს შეუერთდა ევმენე და ალექსანდრეს დედა ოლიმპიადა. ასე დაიწყო დიადოქოსთა მეორე ომი რომელმაც 4 წელს გასტანა.
სანამ მოწინააღმდეგენი ძალებს იკრებდნენ ძალაუფლება ხელთ იგდო არიდეოსის ცოლმა დედოფალმა ევრიდიკემ (ალექსანდრეს მოკლული ბიძაშვილი - ამინტას ასული).
317 წელს, როდესაც კასანდრე ათენთან ომით იყო დაკავებული, პოლისპერქონმა და ოლიმპიადამ დაიკავეს მაკედონია და მეფე-დედოფალი დაატყვევეს. მოგვიანებით ისინი დახოცეს და მაკედონიის მეფედ პატარა ალექსანდრე გამოაცხადეს, ხოლო რეგენტად ბებია ოლიმპიადა. მაშინ კასანდრემ მიატოვა სამხრეთ საბერძნეთი, მაკედონიაში გაილაშქრა და ოლიმპიადა ქ. პიდნაში ალყაში მოაქცია. ევმენე მის გადასარჩენად წასვლას აპირებდა, თუმცა მანამდე სუზიანაში 316 წლის გაზაფხულზე ანტიგონეს მორიგი მარცხი აწვნია, მაგრამ ცოტა ხანში საკუთარმა მებრძოლებმა შეიპყრეს და მტერს გადასცეს, რის შემდეგაც სიკვდილით იქნა დასჯილი. ასე მოკვდა იმპერიის ერთიანობისა და ალექსანდრეს დინასტიის უკანასკნელი დამცველი.
ამ ამბის შეტყობინების შემდეგ, 316 წლის გაზაფხულის მიწურულს ოლიმპიადა დანებდა. კასანდრემ თვითონ ვერ გაბედა მისი მოკვლა და ეს საქმე ოლიმპიადას მიერ დასჯილი პირების ოჯახის წევრებს მიანდო, რომელთაც დედოფალი ქვებით ჩაქოლეს.
ამრიგად კასანდრემ დაიმტკიცა მაკედონია და საბერძნეთი და 316 წელს თავი მაკედონიის მეფედ გამოაცხადა, ხოლო პატარა ალექსანდრეს ყველანაირი პრივილეგიები ჩამოართვა და უბრალო მაკედონელივით ექცეოდა.
315 წელს დიადოქოსებმა ახალი შეთანხმება დადეს: პტოლემეოსს დაუმტკიცდა სირია და ფინიკია; ჰელესპონტიის ფრიგია გადაეცა ლისიმაქეს; ბაბილონია დაუმტკიცდა სელევკს; ასანდრემ მიიღო ლიდია და კაპადოკია; პოლიპერქონს დარჩა პელოპონესი.
რაც შეეხება აზიურ სამფლობელოებს ისინი ფაქტიურად მთლიანად დაემორჩილა ანტიგონე ცალთვალას, რომელმაც მოკლა აქაური მმართველები - ევმენე და პითონი და განდევნა პევკესტა. ამით მას ხელში ჩაუვარდა უდიდესი სიმდიდრე და სამხედრო ძალები. მდინარე ინდის აუზი იმპერიის შემადგენლობიდან გავიდა.
როდესაც ანტიგონმა დაინახა რომ სიმდიდრეც ჰქონდა და ძლიერი არმიაც ჰყავდა, გადაწყვიტა დაეპყრო მთელი აზია და თვითონ გამხდარიყო ქვეყნიერების მეფე. ამიტომაც ანტიგონმა ზურგი აქცია სელევკს და გამოაცხადა თავის ხელქვეითად. ანტიგონე სირიაში შეიჭრა და შემდეგ ბაბილონზე გალაშქრებას აპირებდა. მის მხარეს დადგა პოლიპერქონიც. სელევკი ბაბილონში გაიქცა და იქ გამაგრდა. მას ეშინოდა რომ ანტიგონე მას დაპყრობილი მიწების უკან დაბრუნებას მოსთხოვდა, ამიტომაც კავშირი შეკრა პტოლემეოსთან, ლისიმაქესთან და კასანდრესთან. ასე დაიწყო დიადოქოსთა მესამე ომი, რომელმაც ასევე 4 წელს გაგრძელდა.
მოკავშირეებმა ანტიგონეს ულტიმატუმი წაუყენეს: გაეყო მათთვის სიმდიდრე და მიწები რაც ევმენეს წაართვა. ანტიგონემ უარი განაცხადა და დაიწყო ომი. გენერალური ბრძოლა გაიმართა ძვ.წ. 312 წელს ქალაქ ღაზასთან, რომელშიც ანტიგონის ვაჟი დემეტრეს არმია განადგურებულ იქნა პტოლემეს ჯარების მიერ და მთელი სირია უკანასკნელის ხელთ გადავიდა. ამის შემდეგ პტოლემემ სელევკს მისცა მცირე რაოდენობის ჯარები (800 ქვეითი და 200 მხედარი), რომლითაც სელევკი დაიძრა ბაბილონისაკენ კუთვნილი სატრაპიის გამოსახსნელად. ბაბილონეთში მდებარე ციხესიმაგრეებში გარნიზონების ჩაყენების შემდეგ დამორჩილებულებმა სელევკი აღიარეს თავიანთ მმართველად. მან შტურმით აიღო ბაბილონი და დაამარცხა სატრაპი ნიკანორი, რომლის ჯარების დიდი ნაწილი სელევკს შეუერთდა. მაშინ სელევკის უზენაესობა აღიარეს ფარსმა, სუზიანამ, „დიდმა მიდიამ“, აღმოსავლეთ ირანმა. დამოუკიდებლობა შეინარჩუნეს არმენიელთა სახელმწიფოებმა.
* * *
არმენიელთა თემები ძვ.წ. I ათაწლეულიდან ცენტრალურ ანატოლიაში, ფრიგიის ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ. VII საუკუნის დასასრულისთვის ისინი ნელ-ნელა დსავალეთით დაიძრნენ და მიუახლოვნდნენ ჰალისის სათავეებს. ჰეროდოტეს დროს მათ ეკავათ ევფრატის აღმოსავლეთით მდებარე მიწები. ძვ. წ. VI საუკუნის დასაწყისში სომხები ჯერ მიდიის, შემდეგ კი სპარსეთის იმპერიის შემადგენლობაში იქნენ შეყვანილნი.
ჰეროდოტე დარიოსის მიერ სპარსეთის სატრაპიებად დაყოფისას წერს: „პაქტიიკედან, არმენიელთაგან და მის მეზობლად მცხოვრებთაგან ვიდრე ევქსინის პონტომდე, დარიოსს 400 ტალანტი მისდიოდა. ესაა მეცამეტე სატრაპია“.
ჰეროდოტე ქსერქსეს ლაშქრის აღწერისას წერს: არმენიელები, რომლებიც მომდინარეობენ ფრიგიელებისგან, ფრიგიელებივით იყვნენ მოწყობილები. ფრიგიელებსა და არმენიელებს, ორივეს არტოქმესი მართავდა, რომელსაც დარიოსის ასული ჰყავდა ცოლად.
401 წელს ერვანდ (ორონტე) არტაშირის ძე კუნაქსასთან ბრძოლაში შაჰ არტაქსერქსე II-ის მხარეზე იბრძოდა (რომელსაც მისი უმცროსი ძმა კიროსი აჯანყებოდა) და თავი გამოიჩინა. ამ დამსახურებისთვის შაჰმა იგი სოფენასა და მითანის სატრაპად დანიშნა და თავისი და მიათხოვა. (სოფენას სატრაპია მოიცავდა იმ დროს ე. წ. სომხეთის ზეგანსაც ანუ მომავალ „აირარატის“ მხარეს. სწორედ აქ იყო პოლიტიკური ცენტრი ქ. არმავირი. მასში აგრეთვე შედიოდა ზემო არმენია და ტაურუბერანი) ეს მხარეები კი არმენებით იყო დასახლებული, ამიტომ სატრაპიას „არმენია“ უწოდეს. ამავე დროს ჩამოყალიბდა „მცირე არმენიის“ (დას. არმენიის) სატრაპიაც, რომლის სატრაპად დანიშნულ იქნა ტირიბაზი.
ერვანდის სიკვდილის (344 წ.) შემდეგ არმენიის სატრაპად შაჰმა მისი სიძე კოდომანი დანიშნა. 336 წელს უკანასკნელი დარიოს III-ის სახელით სპარსეთის ტახტზე დაჯდა, ხოლო არმენიის სატრაპ ერვანდის ვაჟი ერვანდ II დანიშნეს. იგი ერთგულად იბრძოდა მცირე არმენიის სატრაპთან ერთად დარიოსის ლაშქართან მაკედონელის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ისოსთან (333 წ.) დარიოსის დამარცხებისა და გაქცევის შემდეგ ერვანდი შინ დაბრუნდა და თავი „არმენიის“ მეფედ გამოაცხადა და დედაქალაქად არმავირი გამოაცხადა. მან საკუთარი მონეტების მოჭრაც დაიწყო. დარიოსი შეეგუა მის მეფობას, ამიტომაც ერვანდი მის მხარეს დარჩა, ხოლო მისი უფროსი ვაჟი მიჰრანი ჯერ კიდევ გრანიკოსის ბრძოლიდან (334) მაკედონელს მიემხრო. ამდენად გავგამელას ბრძოლაში (331 წ.) მამისა და შვილის არმიები ერთმანეთის წინააღმდეგ იბრძოდნენ. ერვანდი დაიღუპა და „არმენიის“ მართველობა მაკედონელმა მიჰრანს (331-317) ჩააბარა.
323 წელს მაკედონელის სიკვდილის შემდეგ რეგენტმა პერდიკამ ჩამოართვა არმენია მიჰრანს და თავის სარდალ ნეოპტოლემეოსს მისცა, თუმცა უკანასკნელმა უარი განაცხადა პერდიკას უზენაესობის ცნობაზე, რის გამოც მის დასასჯელად პერდიკამ ევმენე გამოგზავნა. 321 წელს ნეოპტოლემეოსი ევმენესთან ბრძოლაში დაიღუპა, რის შემდეგაც მიჰრანმა და სამფლობელო დაიბრუნა. 4 წლის შემდეგ მიჰრანმა მემკვიდრეობა უფროს ძეს ერვანდ III-ს (317-260) გადაბარა. მან ახალი დედაქალაქად ერვანდშატი აირჩია. მისი ძალაუფლება ამ დროს აირარატზე და სოფენაზე ვრცელდებოდა.
322 წელს არმენიის სამეფოს დასავლეთით შეიქმნა კიდევ ერთი არმენული სახელმწიფო - ე.წ. „მცირე არმენია“, რომელიც მოგვიანებით არმენიასთან ერთად სელევკიდების ვასალი გახდა.
* * *
დიადოქოსი სელევკი გამოირჩეოდა გამჭრიახობითა და საზრიანობით. მან იმპერიაში მცხოვრებ ყველა ერს შეუნარჩუნა საკუთარი რელიგია და ადათ წესები. იგი იყო ლმობიერი და სამართლიანი, რის გამოც დაპყრობილი ქვეყნების ხალხებმა სიხარულით მიიღეს და შეიყვარეს. ასე წარმოიქმნა სელევკიდების უზარმაზარი იმპერია.
როდესაც ანტიგონემ შვილის მარცხის შესახებ გაიგო, მთელი ძალებით სირიისკენ გაემართა. პტოლემეოსმა აარიდა თავი მასთან ომს, გაძარცვა სირიის ქალაქები და ეგვიპტეში დაბრუნდა.
311 წლის კასანდრეს, ლისიმაქესა და პტოლემეოსის - ანტიგონესთან ზავით: კასანდრე რჩებოდა მაკედონია-საბერძნეთის მეთაურად ვიდრე პრინცი ალექსანდრე არ გახდებოდა სრულწლოვანი. ლისიმაქეს დარჩა თრაკია; ანტიგონეს საკუთრებად ცნეს მთელი აზია; პტოლემეოსმა შეინარჩუნა ეგვიპტე, მოსაზღვრე ლიბიისა და არაბიის ქალაქები; საბერძნეთის ქალაქებმა მიიღეს ავტონომია.
შეთანხმებაში არ იყო ნახსენები სელევკი, რომელმაც 312 წელს თავი დამოუკიდებელ მმართველად გამოაცხადა, თუმცა მაინც არ თვლიდნენ თანასწორ დიადოქოსად. ამის გამო აზიური სამფლობელოებისათვის ანტიგონესა და სელევკს შორის ომი გაგრძელდა.
2 წლიანი ომის თავზე, 309 წელს ანტიგონეს ვაჟმა დემეტრემ აიღო ბაბილონი, თუმცა სპარსეთი, სუზიანა და მიდია სელევკის მხარეს დარჩა.
309 წელსვე კასანდრემ ჩუმად მოწამლა ალექსანდრე IV და დედამისი როქსანა, რის შემდეგაც მათი ცხედრები ჩუმად დაამარხვინა. ამავ წელს, მისივე თხოვნით სარდალმა პოლიპერქონმა მოკლა ალექსანდრეს უკანონო ვაჟი ჰერაკლე (327-309) და დედამისი ბარსინა (ალექსანდრეს საყვარელი, ფრიგიის სატრაპ არტაბაზ II-ის ასული) ამით 400 წლოვანი არგეადების დინასტია შეწყდა.
დიადოქოსთა მესამე ომმა არსებითად ვერაფერი შეცვალა, რის გამოც მეტოქეები ახალი ომისთვის ემზადებოდნენ.
მიუხედავად ფორმალური ზავისა ეგვიპტის სატრაპი პტოლემეოს სოტერი ფლოტით აგრძელებდა ანტიგონეს კუთვნილი კილიკიისა და სირიის სანაპიროებზე თავდასხმებს. ანტიგონე თავის მხრივ ემზადებოდა საბერძნეთში შესაჭრელად. როდესაც ეს ლისიმაქემ შეიტყო თრაკიაში ააგო ციხე-ქალაქი ლისიმაქია, რომელსაც უნდა დაეკეტა ჰელესპონტიდან სიღმეში მიმავალი გზა.
308 წელს დაიწყო დიადოქოსთა მეოთხე, უკანასკნელი ომი. ერთ მხარეს იყვნენ ანტიგონე და მისი ძე დემეტრე, ხოლო მეორე მხარეს - პტოლემეოსი, სელევკი, ლისიმაქე და კასანდრე.
308 წლის გაზაფხულზე პტოლემე სოტერმა დაიპყრო კიკლადის კ-ბი, გადმოსხდა პელოპონესზე და დაიკავა ქალაქები კორინთო და სიკიონი. შემდეგ დადო კასანდრესთან ზავი, რომლითაც დაიმტკიცა ოკუპირებული ტერიტორიები და შინ გაბრუნდა, რათა კირენაიკა კვლავ დაეპყრო. ეს მხარე ეგვიპტეს ჯერ კიდევ 312 წელს გამოეყო. კირენაიკას მეთაურმა ოფელამ სირაკუზის ტირან აგაფოკლესთან დაამყარა კავშირი კართაგენის წინააღმდეგ, მაგრამ ომში მოკლულ იქნა. ამის გაგებაზე პტოლემეოსი ეგვიპტეში დაბრუნდა უმეთაურო ქვეყნის დასაპყრობად.
307 წლის გაზაფხულზე ანტიგონე მივიდა ლისიმაქიასთან და აქედან 250 გემიანი ფლოტით გაგზავნა ძე დემეტრე ათენისაკენ. მან აიღო ათენის ნავსადგური პირეოსი და ათენის მოსახლეობა დაარწმუნა, რომ აპირებდა ქალაქისთვის დაებრუნებინა თავისუფლება და ძველი დიდება. დემეტრე მთელი წელი აქ დარჩა და ერთადერთი ლაშქრობა მოაწყო, რომელიც მეგარას დაპყრობით დასრულდა.
ამასობაში პტოლემემ დაიპყრო კირენაიკა და ფლოტსა და სახმელეთო ძალებს თავი მოუყარა კიპროსთან. მაშინ ანტიგონემ იქეთკენ გაგზავნა დემეტრე, რომელმაც დაიპყრო კიპროსის რამდენიმე სანაპირო ქალაქი და კ. სალამინის დასაპყრობად გაემგზავრა. ამასობაში პტოლემემ კუნძულის გადასარჩენად ფლოტი გაგზავნა. მაშინ დემეტრემ გადაწყვიტა საზღვაო ბრძოლაში შეხვედროდა პტოლემეს. ბრძოლა დემეტრეს სრული გამარჯვებით დასრულდა. ეგვიპტელებმა დაკარგეს მთელი ფლოტი. ამის შემდეგ დემეტრეს წინაშე კაპიტულაცია გამოაცხადა სალამინმა, ხოლო 306 წლის შუაში მთელი კიპროსი მის ხელთ აღმოჩნდა.
როდესაც პტოლემეს დამარცხების შესახებ ანტიგონმა შეიტყო თავი მეფედ გამოაცხადა. მაშინ იგივე გააკეთა პტოლემემ, სელეკმა, კასანდრემ და ლისიმაქემ. მოგვიანებით მითრიდატე I პონტოელმა, ატროპატ მცირე მიდიელმა, აგაფოკლ სირაკუზელმა, დიონისე ჰერაკლიელმა და სხვებმა. ამით ელინისტური იმპერიის ფორმალური ერთიანობაც დასრულდა.
306 წლის შემოდგომაზე ანტიგონე უზარმაზარი არმიით (80000 ქვეითი, 8000 მხედარი, 83 საბრძოლო სპილო) დაიძრა ეგვიპტისაკენ. მას შეუერთდა დემეტრე 150 საბრძოლო და 100 სატრანსპორტო ხომალდით და ერთიანი ძალებით დაბანაკდნენ ეგვიპტის ქალაქ პელუზიასთან (ნილოსის დელტაში). პტოლემემ არც სცადა შებრძოლება და ცბიერებას მიმართა. მან მტრის ლაშქარში გაგზავნა შეტყობინება, იმის შესახებ, რომ ნებისმიერი რიგითი მებრძოლი რომელიც მის მხარეს გადავიდოდა მიიღებდა საჩუქრად 200 დრაქმას, ხოლო ნებისმიერი სარდალი 1000 დრაქმას. მაშინ ანტიგონეს არმიაში მასობრივი დეზერტირობა დაიწყო. ანტიგონე რამდენიმეთვიანი უშედეგო ლოდინის შემდეგ სირიაში დაბრუნდა.
ძვ.წ. 305 წელს სელევკმა დაიწყო ლაშქრობა ინდოეთში, რომელიც წარმატებით დასრულდა. იგი დაუზავდა ინდოელთა მეფეს, ლეგენდარულ ჩანდრაგუპტა მაურიას, მაურიების იმპერიის დამაარსებელს, რომელსაც დაუთმო მდინარე ინდის დასავლეთით მდებარე მიწები. სამაგიეროდ კი მაურიასაგან მიიღო საბრძოლო სპილოები. ამის შემდეგ მან ყურადღება დასავლეთისკენ გადაიტანა.
305 წლის ზაფხულზე დემეტრემ გაილაშქრა ეგვიპტის მოკავშირე როდოსზე, მაგრამ მისი მთავარი ქალაქის აღება ვერ შეძლო (ეგვიპტელები მას მუდმივად ეხმარებოდნენ). ამასობაში კასანდრესა და პტოლემეს ჯარები საბერძნეთში შეიჭრნენ. მაშინ 304 წელს ანტიგონემ როდოსს მისცა ზავი, რომლითაც როდოსი იქნებოდა მისი მოკავშირე ნებისმიერთან ომში გარდა ეგვიპტისა. ამის შემდეგ დემეტრეს საბერძნეთში გადაშქრება უბრძანა.
304 წლის შემოდგომაზე დემეტრე 330 ხომალდიანი ფლოტით შეიჭრა საბერძნეთში, აიღო ბეოტიის ქალაქი ქალკიდა, აიძულა კასანდრე მოეხსნა ალყა ათენზე, რომლის დროსაც უკანასკნელის არმიის ნაწილი დემეტრეს მხარეს გადავიდა. დემეტრემ გამოიზამთრა ათენში და 303 წლის გაზაფხულზე დაიძრა პელოპონესისაკენ, განდევნა იქედან კასანდრესა და პტოლემეს გარნიზონები და წლის ბოლოს კორინთოში მოიწვია საბერძნეთის პოლისების სინედრიონი (კრება), რომლითაც განაახლა „337 წლის კორინთოს კონგრესი“, თავი გამოაცხადა ელადის ჰეგემონად, რომელსაც დაევალა უზურპატორების (პტოლემე, სელევკი, კასანდრე, ლისიმაქე, აგაფოკლე) წინააღდეგ ომი.
302 წლის ზაფხულში სინედრიონის დადგენილებით დემეტრე 60000-იანი არმიით მაკედონიის დასაპყრობად გაემართა. კასანდრეს ბევრად მცირე არმია ჰყავდა, ამიტომ თავისი ძალებით თერმოპილესთან გამაგრდა და სხვა დიადოქოსებს - ლისიმაქეს, სელევკსა და პტოლემეს მიმართა ერთიანი ფრონტით ეომათ ანტიგონეს წინააღმდეგ, მოემწყვდიათ მცირე აზიაში და გაენადგურებინათ.
სანამ კასანდრე თერმოპილესთან აკავებდა დემეტრეს, ლისიმაქე გადავიდა ჰელესპონტზე და დაიპყრო ფრიგიის, ეოლიდისა და ლიდიის ბევრი ქალაქი. პტოლემე შეიჭრა კელესირიაში (საერთოდ ეწოდებოდა სამხრეთ სირიას, მაგრამ დიადოქოსების ხანაში სახელმა გადაფარა ფინიკია, პალესტინა და მათი აღმოსავლეთიდან მოსაზღვრე მიწები) და ალყაში მოაქცია სიდონი, თუმცა მალე შეიტყო ცრუ ინფორმაცია ანტიგონეს მიერ დანარჩენი მეფეების დამარცხების შესახებ და შინ გაბრუნდა. სელევკმა გადალახა ევფრატი და დაიწყო სვლა ტავრის მთებში.
პტოლემეს მოტყუების შემდეგ ანტიგონემ დაამარცხა და განდევნა ლისიმაქე ფრიგიიდან ჰელესპონტისკენ, რის შემდეგაც დემეტრეს მოუწოდა დაბრუნებულიყო მცირე აზიაში. დემეტრემ განდევნა სანაპიროდან ლისიმაქეს ძალები და დაბანაკდა ბოსფორის სრუტის აზიის სანაპიროზე, სადაც მას შეუერთდა კასანდრეს მიერ ტახტიდან ჩამოგდებული ეპირის ლეგენდარული მეფე პიროსი. აქ გახდა ცნობილი რომ სელევკი 20000 ქვეითით, 12000 მხედარით, 100 საბრძოლო ეტლითა და 480 საბრძოლო სპილოთი შეიჭრა კაპადოკიაში. პტოლემე დაბრუნდა კელესირიაში და 301 წლის გაზაფხულისთვის დაასრულა მისი დაპყრობა, თუმცა არ ჩქარობდა სელევკთან შეერთებას; კასანდრემ დაიბრუნა ბეოტია და ისიც ელოდა მცირე აზიაში მოვლენების განვითარებას; ლისიმაქე გადარჩენილი ნაწილებით კასანდრეს სარდალ პრეპელაოსთან (მან მოიყვანა ძალები იონიიდან) ერთად შეუაერთდა სელევკს. მაშინ დემეტრე მამასთან შესაერთებლად გაეშურა.
301 წელს ზაფხულში მოწინააღდეგეები ფრიგიის ქალაქ იპსთან გამართულ სისხლისმღვრელ ბრძოლაში შეხვდნენ ერთმანეთს. ანტიგონე დამარცხდა და დაიღუპა. დემეტრემ გადარჩენილი 5000 ქვეითისა და 4000 მხედრის შეგროვება და ეფესოში გაიქცა, საიდანაც გასცურა საბერძნეთისკენ.
ბრძოლის შემდეგ სამფლობელოები მეტოქეებმა გაინაწილეს. სელევკის, კასანდრესა და ლისიმაქეს 301 წლის შეთანხმებით:
კასანდრემ მიიღო მაკედონია, თესალია, ელადა და შესაძლოა ეპირიც; ლისიმაქე გამყარდა თრაკიაში და მიიმატა დასავლეთ მცირე აზია (ფრიგია, ლიდია, იონია, კარია); აგრეთვე მის სამფლობელოდ გამოცხადდა ბითინია, პაფლაგონია და პონტოს ჰერაკლეა, თუმცა ეს 3 მხარე მას ფაქტობრივად არ ემორჩილებოდა. სელევკმა დაიმტკიცა : მიდია, სუზიანა, ფარსი, ბაქტრია, სირია, ბაბილონია, შუამდინარეთი, კილიკია.
ანტიგონეს ვაჟმა დემეტრემ შეინარჩუნა მხოლოდ ფინიკიის, მცირე აზიისა და საბერძნეთის ზოგიერთი ქალაქი (ტიროსი, ეფესო, მილეტი, მეგარა), თუმცა მას ჯერ კიდევ ბევრი მომხრე ჰყავდა ბალკანეთსა და მცირე აზიაში და ბრძოლას განაგრძობდა.
ამასობაში ცენტრალურ მცირე აზიაში გაჩნდა ორი ახალი სახელმწიფო: ჩამოყალიბდა პონტოს სამეფო და აღსდგა კაპადოკიის სამეფო.
პონტოს სამეფოს დამაარსებელი გახდა მითრიდატე I, რომელიც მცირე ფრიგიის სატრაპის ძმისშვილი და მემკვიდრე იყო. მითრიდატე როგორც ჩანს არაოფიციალური მძევალის სტატუსით აზიის ბატონის ანტიგონე ცალთვალას კარზე ცხოვრობდა და მის მემკვიდრე დემეტრესთან მეგობრობდა. როდესაც ანტიგონეს საქმეები ძალიან უკან წავიდა განრისხებულმა ცალთვალამ მითრიდატეს ერთგულებაში ეჭვი შეიტანა და მისი მოკვლა განიზრახა. დემეტრემ ეს გაიგო და ყველაფერი მეგობარს აცნობა. მითრიდატე გაიქცა კაპადოკიაში (ძვ.წ. 302 წ.). როდესაც ანტიგონეს სიკვდილთან ერთად მისი იმპერია დაეცა ჩრდილოეთ კაპადოკია და პაფლაგონია მითრიდატეს ხელში აღმოჩნდა, თუმცა იგი ლისიმაქეს გავლენის ქვეშ მოექცა.
ანტიგონეს სიკვდილის ამბის გაგებისთანავე სომხეთს შეფარებული კაპადოკიის ყოფილი მეფის არიარატ I-ის ძმისშვილი და მემკვიდრე არიარატ II (301-280) სამშობლოში დაბრუნდა, ცენტრალური და სამხრეთ კაპადოკია დაიკავა და თავი კაპადოკიის მეფედ გამოაცხადა, თუმცა მოუწია სელევკიდების უზენაესობის აღიარება.
რადგან იპსთან ბრძოლაში პტოლემეოსმა მონაწილეობა არ მიიღო ყოფილმა მოკავშირეებმა მას არაფერი მისცეს. მაშინ მან მიიტაცა სელევკის „კუთვნილი“ კელესირია (სამხრეთ სირია, პალესტინა და ფინიკიის სანაპირო) რამაც მომავალში მათ შორის ახალი ომები გამოიწვია.
298 წელს მოკვდა კასანდრე და მაკედონიის ტახტი დაიკავა მისმა უფროსმა ვაჟმა ფილიპე IV-მ (298-295).
297 წელს ბითინიის სატრაპმა ზინოიტ I-მა (სატრაპი 328 წლიდან, მეფე 297-278 წლებში) თავი ბითინიის მეფედ გამოაცხადა. ასე შეიქმნა კიდევ ერთი სამეფო მცირე აზიის ჩრდ-დასავლეთ ნაწილში.
295 წელს ისიც გარდაიცვალა და ტახტისთვის ომი გააჩაღა მისმა ორმა ძმამ - ანტიპატრე I-მა და ალექსანდრე V-მ. ალექსანდრემ ეპირის მეფე პიროსისა და დემეტრე ანტიგონიდის დახმარებით განდევნა ანტიპატრე, რომელიც ლისიმაქემ მოკლა. მალე ალექსადრე თვით დემეტრემ მოკლა და უკანასკნელი 294 წელს მაკედონიისა და საბერძნეთის ნაწილის მეფე გახდა.
288/7 წელს ეპირის მეფე პიროსმა (307-302; 297-272) ლისიმაქეს დახმარებით დემეტრე მაკედონიიდან განდევნა. მაკედონია ეპირს შეუერთდა.
285 წელს ლისიმაქემ პიროსი მაკედონიიდან განდევნა და თავი მაკედონიის მეფედ გამოაცხადა.
281 წელს ლიდიაში, კურიპედიონის ვაკეზე სელევკთან ბრძოლაში ლისიმაქე დაიღუპა და მისი აზიური სამფლობელოები სელევკმა შეიერთა.
სელევკს თან ახლდა ეგვიპტის მეფე პტოლემე I-ის უმცროსი ვაჟი პტოლემე კერავნი, რომელსაც დახმარების სანაცვლოდ სელევკი მაკედონიას პირდებოდა. ლისიმაქეს დაღუპვის შემდეგ სელევკმა კერავნი დაივიწყა და თვითონ გაემართა მაკედონიის ტახტზე დასაჯდომად. მაშინ გაბოროტებულმა პტოლემე კერავნმა მოკლა სელევკი, დაიკავა მაკედონია და თავი მის მეფედ გამოაცხადა, რის შემდეგაც უარი განაცხადა ეგვიპტის ტახტზე პრეტენზიაზე.
ამ დროს მაკედონიის ტახტისა და ლისიმაქეს მემკვიდრეობისათვის ბრძოლაში ჩაება დემეტრე I პოლიოკრეტის ვაჟი ანტიგონე გონატი. საზღვაო ბრძოლაში პტოლემე კერავნმა დაამარცხა ანტიგონე და უკანასკნელი მცირე აზიაში გაიქცა, სადაც პოზიციების გამყარებას ორი წლის მანძილზე ცდილობდა.
სანამ დიადოქოსები ერთმანეთს ხოცავდნენ შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროებზე ახალი ელინისტური სახელმწიფოები წარმოიქმნა.
ლისიმაქეს სიკვდილი შეიტყო თუარა 281 წელს მითრიდატემ თავი პონტოს სამეფოს მეფედ გამოაცხადა. ასე შეიქმნა პონტოს სამეფო, რომლის დედაქალაქი გახდა ამასია.
ამავ წელს მცირე აზიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ბითინიის სამხრეთით კიდევ ერთი სამეფო - პერგამონი შეიქმნა, რომლის დამააარსებელი გახდა ფილეტერი (301-263). იგი 301 წლიდან ლისიმაქეს დაექვემდებარა და სამმართველოდ ქალაქი პერგამონი მიიღო. დროთა განმავლობაში მისი სამფლობელოები იზრდებოდა. ლისიმაქეს დაღუპვის შემდეგ ფილეტერმა სელევკის უზენაესობა აღიარა და სიკვდილამდე ემსახურა. როდესაც უკანასკნელი კერავნმა მოკლა, ფილეტერმა მისი ცხედარი გამოისყიდა და ტახტის მემკვიდრეს, ანტიოქეს გაუგზავნა. სამაგიეროდ მისგან სრული შიდა ავტონომია მიიღო.




















































Комментариев нет:

Отправить комментарий