пятница, 23 декабря 2016 г.

ანდრია პირველწოდებული და ქრისტიანობის შემოსვლა საქართველოში

დაახლ. ახ. . 29 . იესო ქრისტეს საბოლოო განაჩენის გამოსატანად ებრაული რელიგიური თემების წარმომადგენლები ყველა ქვეყნიდან მიიწვიეს. მცხეთიდან ამ მისიით იერუსალიმში წავიდნენ ქართველი ებრაელებიელიოზი და ლონგინოზ კარსნელი. მათ სასამართლოს ვერ ჩაუსწრეს, თუმცა პირადად დაესწრნენ ჯვარცმას, რის შემდეგაც მაცხოვრის ერთ-ერთი კვართი წამოიღეს და საქართველოში ჩამოიტანეს. ქართლში შემოსვლისას მათ ელიოზის და – სიდონია შეხვდა, რომელმაც კვართი გამოართვა, გულში ჩაიკრა და გარდაიცვალა. ამბავი სწრაფად გავრცელდა. ჩრდილოეთ (მცხეთის) ქართლის მეფე ადერკიმ (დაახლ. ძვ. . 2–ახ. . 33), როდესაც ამის შესახებ შეიტყო, მოისურვა კვართის ხილვა, მაგრამ ბევრი მცდელობის მიუხედავად მისმა მსახურებმა ვერ შეძლეს ცხედრისთვის მისი ართმევა და სიდონია კვართთან ერთად დაკრძალეს, იმ ადგილზე სადაც დღეს სვეტიცხოვლის საკურთხეველია განთავსებული.
ცოტა ხნის შემდეგ, როდესაც იესო ქრისტეს მოწაფეები ინაწილებდნენ ქვეყნებს, სადაც უნდა გაევრცელებინათ ქრისტიანობა, საქართველო წილად ხვდა მარიამ ღვთისმშობელს. ამის გამო უწოდებენ საქართველოს ღვთისმშობლის წილხვედრ ქვეყანას, ხოლო ყოვლადწმინდა და მარადქალწულ მარიამს, საქართველოს მფარველს. მარიამი შეუძლოდ იყო, ამიტომ იერუსალიმში დარჩა, ხოლო მისია ანდრია პირველწოდებულს გადააბარა და თან თავისი ხელთუქმნელი ხატი გამოატანა.
ანდრია იესოს პირველი მოწაფე იყო. იგი კაპერნაუმში ძმასთან – პეტრე მოციქულთან ერთად ცხოვრობდა და თევზაობდა გალილეის ტბაში. როცა ისრაელში ქუხილივით გაისმა წმიდა იოანე ნათლისმცემლის ხმა, ნეტარი მოციქული მისი უახლოესი მოწაფე გახდა. ერთხელ ტბის ნაპირას მიმავალმა მაცხოვარმა დაინახა და მიმართა: „მოვედით და შემომიდექით მე და გყვნე თქვენ მესათხევლე კაცთა“. ამის შემდეგ ის მაცხოვრის მოწაფე გახდა და მუდამ თან დაყვებოდა.
სულთმოფენობის შემდეგ მოციქულებმა კენჭი ყარეს თუ ვის სად ექადაგა. ანდრია მოციქულს ქადაგება წილად ხვდა: შავი ზღვის სანაპირო, ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთი და სკვითია. აღნიშნულ მიწებზე ანდრია 30 წელს ქადაგებდა (თუმცა ლეგენდის მიხედვით მან თითქოს აფრიკის დიდი ნაწილი მოიარა) და 4 დიდი მისიონერული მოგზაურობა მოაწყო და აქედან პირველ და მესამე მოგზაურობის დროს საქართველოშიც იმყოფებოდა. მის ხსენებას საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია ორჯერ აღნიშნავს: 12 მაისსა და 13 დეკემბერს.
თავიდან მოციქული ქადაგებდა იუდეას სამარიასა და ღაზაში. ღაზადან გადავიდა პალესტინის ქალაქ ლიდაში (სადაც შემდგომში მოწამეობრივად აღესრულა წმინდა გიორგი). შემდგომ გადავიდა ანტიოქიაში და იქიდან ედესაში (დღევ. . ურფა, თურქეთი). 36 წელს წმინდა ანდრია მოციქული გადავიდა . ბიზანტიონში. აქ 38 წ. მან დაადგინა ეპისკოპოსად სტაქოსი. შემდგომ იქადაგა კაპადოკიაში, გალატიაში, პონტოში, ხოლო შემდეგ გაემართა საქართველოში და ბოლოს სომხეთში. ამით თავისი ქადაგება დაასრულა და დაბრუნდა იერუსალიმში.
მეორე მისიონერული მოგზაურობისას მოციქული იერუსალიმიდან ანტიოქიაში გაემართა, შემდეგ ჩაჯდა გემში, რომელიც მიდიოდა ეფესოში, რათა შეხვედროდა იოანე მოციქულს. გზად მან რამდენიმე დღე დაჰყო კიპროსზე (იმ ადგილს დღესდღეობით წმ. ანდრიას კონცხი ეწოდება). როცა კუნძულზე მოწყურებული მგზავრები ღელვამ მოიცვა, რადგან წყლის რესურსები გემში ამოწურულიყო, მაშინ წმინდა ანდრიამ მხურვალე ლოცვის შემდგომ სასწაულებრივად კლდიდან წყარო გამოადინა. ეფესოს შემდეგ დაბრუნდა ანტიოქიაში, აქედან გადავიდა ნიკეაში, შემდეგ ისევ ეწვია პონტოს და საქართველოს. საქართველოში ქადაგების შემდეგ მოციქული გაემართა პართიაში. შემდეგ წმინდა ანდრია პაკისტანის და ავღანეთის გავლით მოხვდა სოგდიანში (თანამედროვე სამარყანდი და ბუხარა).
არსებობს სამი სხვადასხვა წყარო რის საფუძველზეც შეგვიძლია ვთქვათ რომ ანდრია მოციქული იმყოფებოდა და ქადაგებდა დასავლეთ ჩინეთსა, ცენტრალურ და ამოსავლეთ აზიაში. პირველი გადმოცემა ყაზახეთიდანაა, მეორე სირიიდან, ხოლო მესამე აქვთ ბულგარებს, რომლებიც თანამედროვე რუსეთის ტერიტორიაზე მომთაბარეობდნენ.
საბერძნეთის გავლით დასახლდნენ იტალიასთან ახლოს. სადაც მათ მრავალი ტაძარი ააშენეს ანდრია მოციქულის სახელზე. როგორც ამტკიცებს IX საუკუნის მწიგნობარი ეპიფანე კონსტანტინეპოლელი, ანდრია მოციქული იყოო ჩინეთის ჩრდილოეთითაცო, სკვითებისა და მასაკების მიწაზე (ტერიტორია მონგოლეთს, ყაზახეთსა და ალტაის შორის საიდანაც შემდგომ წამოვიდნენ ბულგარები და თურქები). ასევე არსებობს გადმოცემა რომ წმინდა ანდრიამ იქადაგა ალტაიში საიდანაც სტეპების გავლით გაემართა კასპიის ზღვისკენ, სადაც უქადაგა სახარება ალანებს. იქიდან გაემართა ქურთისტანში სადაც შემთხვევით გადაურჩა მოწამეობრივ სიკვდილს. იქიდან კი დაბრუნდა იერუსალიმში.
ანდრია მოციქული თავის მესამე მისიონერულ მოგზაურობაში გაემგზავრა მოციქულთა პირველი კრების შემდეგ (გაიმართა 49 წელს). აფრიკის ქვეყნებში მის მოგზაურობას გვამცნობს ეთიოპიური კოპტური წყარო, ასევე ბერძნული აპოკრიფები, რომლებმაც მხოლოდ გრიგოლ ტურელის ძალისხმევით მოაღწია ჩვენამდე, რომელმაც შერწყა რა ეს ინფორმაცია, გადმოსცა ლათინურ ენაზე. წესით ანდრია მოციქულს არ უნდა ექადაგა აფრიკაში რადგანაც ეს მისი წილხვედრი მხარე არ იყო, ეტყობა საამისოდ მიზეზი არსებობდა. მას როგორც ცნობილია წილად ერგო: ბითინია, საბერძნეთი და აღმოსავლეთ სკვითია. კოპტური წყაროებიც იუწყებიან რომ ანდრია მოციქული დადიოდა ბერბერების მიწაზე, მაგრამ კონკრეტულად რომელ ადგილებზეა საუბარი რთული სათქმელია, რადგანაც ბერბერებით დასახლებული იყო ეგვიპტესიბას ოაზისში, მაროკო, მავრიტანია, მალი და ნიგერია. ბერბერები იყვნენ თანამედროვე კაბილების (ტუარეგები) წინაპრები, რომლებიც ალჟირში ცხოვრობდნენ. კოპტური აპოკრიფის მიხედვით ანდრია მოციქული გაემართა ანტროპოფაგების (კაციჭამიები) ქვეყანაში მოციქულ მათეს გამოსახსნელად. კონკრეტულად კი დიდი ტბების რაიონში (ტანზანია, უგანდა, რუანდა, კონგო) და გაემართა ზიმბაბვეს ახლოს მდებარე ხევისკენ. რთული სათქმელია იყო თუ არა ანდრია მოციქული აფრიკის სიღრმეში, რადგანაც მოციქული ანდრია მოიხსენიება აფრიკის ქვეყნების მხოლოდ ეთიოპიურ წყაროებში. თუ დავეყრდნობით ამავე აპოკრიფს ანდრია მოციქულმა გაათავისუფლა დატყვევებული მოციქული და დაამხო მიქაელ მთავარანგელოზის ძალით მათი უძლეველი კერპი, რის შემხედვარე ხალხი მოიქცა და მინათლა. იქიდან კი ანდრია მოციქული დაბრუნდა ეთიოპია-ნილოსის გავლით იერუსალიმში.
ღვთისმშობლის მიძინების შემდეგ, ანდრია მოციქულმა დატოვა იერუსალიმი და გაემგზავრა თავის საბოლოო მოგზაურობაში. გადმოცემით ცნობილია რომ ის ისევ ეწვია პონტოს, მერე გადავიდა საქართველოში და გაემართა აზოვის ზღვისკენ, იქიდან გადავიდა ყირიმში და ზევით აყვა დნეპრს ვიდრე დღევ. კიევამდე ასევე შავი ზღვისპირეთის სკვითების ქვეყნებში. ყირიმში ქერსონესის ბერძნებთან დააარსა ქრისტიანული ეკლესია. დნეპრისპირეთიდან, სადაც ახლა დგას კიევი, უნდა გამგზავრებულიყო ჩრდილოეთით, სადაც დღესდღეობით იმყოფება მოსკოვი, ნოვგოროდი, და ლადოჟის ტბის მიმართულებით ვალაამისკენ. სავარაუდოდ ვალაამიდან გაემართა ბალტიის ზღვისკენ იქიდან თანამედროვე პოლონეთისა და სლოვენიის გავლით მივიდა რუმინეთში, სადაც მან დაჰყო მრავალი წელი. რუმინეთიდან კი გაემგზავრა და მოიარა ქერსონესი, სინოპი, მაკედონია, ეპირი, თესალია, ლამია, ლუტრაკიონა და კორინთე.
უკანასკნელი ქალაქი, სადაც მოციქულმა იქადაგა, ქალაქი პატრა (საბერძნეთი) იყო, წმიდანის ლოცვით ამ ქალაქში უამრავი ადამიანი განიკურნა და მოექცა ქრისტეს სჯულზე, მაგრამ ქალაქის თავი ეგაეტი კვლავ ერთგული რჩებოდა ცრუ ღვთაებისა. უღმრთო ხელისუფალმა ბრძანა, ჯვარს ეცვათ უფლის რჩეული. წმიდანი სიხარულით შეხვდა განაჩენს და თავისით ავიდა ჯვარზე. ტანჯვა რომ გაეხანგრძლივებინა, ეგაეტმა ბრძანა, ძელზე კი არ მიელურსმნათ, არამედ დაეკიდათ ნეტარი. წმიდა მოციქული ორი დღე ქადაგებდა ირგვლივ შეკრებილთა წინაშე. ბოლოს, წმიდანის მადლმოსილი სიტყვებით შეძრულმა ხალხმა მოითხოვა, ჯვრიდან ჩამოეხსნათ იგი. უღმრთო ეგაეტმა განკარგულება გასცა, გაეთავისუფლებინათ წმიდანი, მაგრამ ანდრიამ მხურვალედ შესთხოვა უფალს, ჯვარზე აღსრულების ღირსი გაეხადა. თუმცაღა მეომრები დიდხანს ცდილობდნენ მის ჩამოხსნას მაგრამ ამაოდ. სიკვდილის წინ წმინდა ანდრიამ დალოცა მის წინ შეკრებილი მორწმუნეები და მიაბარა თავისი ნეტარი სული ღმერთს. ეს მოხდა 62 წელს.
წმინდა ანდრია მოციქული თავდაპირველად დაკრძალული იყო . პატრაში, სადაც ეგაეტის ბრძანებით წმინდანი ჯვარს აცვეს. 357 წელს იმპერატორმა კონსტანციუსმა წმიდა მოციქულის უხრწნელი ნაწილები პატივით გადაასვენა კონსტანტინოპოლში, ლუკა მახარებლისა და ტიმოთე მოციქულის ნაწილთა გვერდით. მოგვიანებით მისი წმინდა ნაწილები სხვადასხვა ქვეყანაში გადაასვენეს. მათგან თავის ქალა მრავალწლიანი მოგზაურობის შემდეგ დაბრძანებულია მოციქულის წამების იარაღისჯვრის გვერდით . პატრას წმინდა ანდრიას სახელობის ეკლესიის საკურთხეველში, ხოლო ანდრია მოციქულის წმინდა ნაწილების ძირითადი ნაწილი ათონის მთაზე იმყოფება.
ახლა რაც შეეხება ანდრიას საქართველოში მოღვაწეობას. პირველი მისიონერული მოგზაურობა ანდრიამ სირიის . ანტიოქიიდან დაიწყო, მოვიდა ტრაპიზონში, აქედან კი ქართლის სამეფოს საზღვრებში აჭარის გზით შემოვიდა: „მოაღწია ქალაქსა აფსაროსს და შემდეგ შევიდა ქვეყანასა ქართლისასა, რომელსაც დიდაჭარა (სოფ. დიდაჭარა მდებარეობს ხულოს რაიონში, მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდ. აჭარისწყლის მარჯვენა მხარეს, ხულოდაან 7 კმ-ზე) ეწოდება“. სოფელ დიდაჭარაში დღემდეა შემონახული ტაძრის ნანგრევები, რომელიც, გადმოცემით, თავად წმიდა ანდრია პირველწოდებულს აუშენებია. ნეტარს მრავალი განსაცდელი დაატყდა თავს ურწმუნოთაგან, მაგრამ ღვთისა და პატიოსანი ხატის მეოხებით ყველაფერი მადლობით დაითმინა, „ვიდრემდე ყოველივე მოაქცია და მოიყვანა სარწმუნოებად“. იმ ადგილას, სადაც მოციქულმა ღვთისმშობლის ხატი დაასვენა, „ფრიად მშვენიერი და დიდიწყარო აღმოცენდა. ამ სასწაულმა მრავალ წარმართს გაუნათა გონება და შეუდგნენ ქრისტეს სწავლებას. მოციქულმა ახალმოქცეულთ დაუდგინა მღვდლები და დიაკვნები. „დაუდგინა წესი და საზღვარი სარწმუნოებისა“, აუგო ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ტაძარი, სადაც ფიცარზე ზეციური დედოფლის ნაბოძები ხატიდან სასწაულებრივ გადასული ასლი დააბრძანა. ამის შემდეგ უფლის რჩეულმა გადაიარა ფერსათის მთა და აქ ჯვარი აღმართა (სწორედ ამის გამო ეწოდა ამ მთასრკინის ჯვარი“). მოციქული შემდეგ სოფელ აწყურში (მდებარეობს ახალციხის რაიონში, მტკვრის ნაპირებზე, აბანოსღელის შესართავთან, ახალციხიდან 22 კმ-ზე) მივიდა, რომელიც ადრე სოსანგეთად იწოდებოდა. ამ დროს ამ მხარის გამგებელი იყო ქვრივი სამძივარი, რომელსაც ერთადერთი ვაჟი ჰყავდა. სწორედ ამ დროს მას შვილი მოჰკვდომოდა. ქვრივს შეატყობინეს, რომ იქ იყო ერთი ადამიანი, რომელიც უცნობ ღმერთზე ლოცულობდა. ამ ცნობამ მას გულში იმედი ჩაუსახა და მოციქული თავისთან იხმო. წმიდა ანდრიამ ქვრივი დედაკაცის ერთადერთი ძე მკვდრეთით აღადგინა. გახარებულმა ქალმა მადლობით ირწმუნა უფალი იესო ქრისტე, თავის შვილთან ერთად მოინათლა და სამცხის მთავრებს წერილი მისწერა, ამ ამბავს ატყობინებდა და ყველას თავისთან იხმობდა. „ვითარცა ესმა მესხთა ამბავი ესე საკვირველი, მსწრაფლ შეიკრიბნენ ყოველი მხრიდან და იქმნა სიმრავლე ერისა ფრიადი“. მოვიდნენ საკერპოს მსახურნიც. ხალხი ორად გაიყო; ნაწილი იძახდა, „ჯერ არს თაყვანისცემად, რომელმაც ესე ვითარი სასწაული აღასრულა“, სხვები კი კვლავ ძველი ღმერთების ერთგულნი რჩებოდნენ. ცილობა რომ ჩაეცხროთ, გადაწყვიტეს, საკერპოში ღვთისმშობლის ხატი შეებრძანებინათ, შემდეგ კი კარი დაეხშოთ. მაცხოვრის მსასოებლებს ქრისტეს მიმართ, კერპთმსახურებს კი თავიანთი ღვთაებისადმი უნდა ელოცათ. დახშულ ტაძართან მცველები დააყენეს. დილით, როცა კარი გააღეს, ყველამ იხილაკერპები ქვეყანად დათხეულნი და სახედ მტვერისაგან შემუსრვილნი, ხოლო ხატი ყოვლადწმიდისა ღმრთისმშობელისა ბრწყინავდა, ვითარცა მზე, დიდებითა და პატივითა“. წმიდა ანდრიამ აწყურში მოაწყო ეკლესია და მცირე ეკვდერში ღვთისმშობლის ხელთუქმნელი ხატი დაასვენა (იგი საუკუნეების მანძილზე ესვენა აწყურის საკათედრო ტაძარში), შემდეგ კი ახალმოქცეულ სამწყსოს განეშორა და გზა განაგრძო: იყო კლარჯეთში, არტან-კოლაში, სომხეთში, შემდეგ კი იერუსალიმში წავიდა.
როდესაც ეს ამბები მეფე ადერკიმ შეიტყო საშინლად განრისხდა, ჯარი შეკრიბა, ერისთავი უსარდლა და გაქრისტიანებულნი ისევ წარმართობაზე მოაქცია. თუმცა მოსახლეობის გარკვეულმა ნაწილმა ჯვრები დამალეს და ახალი რწმენის ერთგულებაზე დარჩნენ. მეფის ბრძანებით დასაჯეს კლარჯეთის ერისთავიც, რომელმაც ანდრია თავის საგამგებლო ტერიტორიაზე მშვიდად გაატარა.
20 წლის შემდეგ ანდრია მესამე მისიონერული მოგზაურობის დროს კვლავ ეწვია საქართველოს. . ედესადან ამჯერად ანდრია სხვა მოწაფეებთან სვიმონ კანანელსა და მატათასთან ერთად წამოვიდა და ტაოს გზით, მდ. ჭოროხის ხეობით შემოვიდა საქართველოში. მატათა ციხე-ქალაქ აფსაროსში (დღე. გონიო) დარჩა და სიკვდილამდე (63 .) იქვე ქადაგებდა, ხოლო ანდრიამ და სვიმონმა გზა განაგრძეს, ჯერ ეგრისს იქადაგეს, შემდეგ სვანეთს, ბოლოს აფხაზეთში ჩავიდნენ. აქ მათი გზა გაიყო. სვიმონი სებასტოპოლისში (ცხუმი) დარჩა, ხოლო ანდრია ჯიქეთს გადავიდა. ჯიქეთის მკვიდრმა მოსახლეობამ არა მარტო უარი განაცხადა მისი ქადაგების მიღებაზე, არამედ მოციქულის მოკვლაც კი გადაწყვიტა. მათი სიჯიუტე და უხეში გონება რომ დაინახა, მოციქულმა მიატოვა ისინი და წავიდა სკვითთა ქვეყანაში.
სვიმონმა რამდენიმე წლიანი მოღვაწეობის შედეგად ადგილობრივი აფშილები და აბაზგები ადამიანის მსხვეპლშეწირვას გადააჩვია. როდესაც აფხაზეთის ციხე-სიმაგრეებში მდგარი რომაული ჯარების სარდლობამ სვიმონის საქმიანობის შესახებ შეიტყო, მოციქული შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს (დაახლ. 55 .). მისი წმინდა ნაწილები ხალხმა ანაკოფიაში (დღევ. ახალი ათონი) დაკრძალეს.
მიუხედავად დევნა-შევიწროვებისა საქართველოში ქრისტიანობა თანდათან ფეხს იკიდებდა. ამის დამადასტურებელი ერთ-ერთი ფაქტი არის ძველი ქალაქის ნასტაკისის (მტკვისა და ქსნის შესართავთან) ნანგრევების გათხრებისას აღმოჩენილი საცხოვრებელ კომპლექსში ჩართული მცირე ზომის რიყის ქვის საფუძველზე ალიზით ნაგები ქრისტიანული ეკლესიები, რომლებიც II–III საუკუნეებით თარიღდება. ქრისტიანობის ფართოდ გავრცელებას უკავშირებენ აგრეთვე იბერიის მეფე რევ I (191–218) მართალის მიერ ქართლში არმაზისადმი ბავშვების მსხვერპლად შეწირვის აკრძალვას. პირველი საეპისკოპოსო (მართალია ბერძნულ-რომაული) საქართველოს ტერიტორიაზე ჯერ კიდეც ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებამდე ბევრად ადრე დაარსდა პიტიუნტში (ბიჭვინთა), რომლის ეპისკოპოსი სტრატოფილე იმყოფებოდა ნიკეაში 325 . გამართულ მსოფლიოს პირველ საეკლესიო კრებაზე.














Комментариев нет:

Отправить комментарий