среда, 10 декабря 2014 г.

ევროპის გეოგრაფია




ევროპის პოლიტიკური რუკა




ევროკავშირის რუკა
ევროს ზონა

ევროპის ენები

ევროპის ფიზკური რუკა





კარპატები
 პირენეები










ევროპის სოციალ-ეკონომიკური რუკა





ევროპის საგზაო რუკა


ევროპის სასაათო სარტყლები
ევროპის რეგიონები

























ბოსფორის სრუტე


დარდანელის სრუტე


გიბრალტარის სრუტე

















ევროკავშირი და ევროპის მიმოხილვა
     ევროპა აზიასთან ერთად ქმნის ევრაზიის კონტინენტს. მათი საზღვარი გადის: ურალის ქედზე, მდ. ურალზე, კასპიის ზღვის სანაპიროზე, კავკასიონის ქედზე, შავ, მარმარილოს, ეგეოსისა და ხმელთაშუა ზღვებზე. ევროპის ფართობი 10 180000 კვ. კმ-ია, ხოლო მოსახლეობა 750 მლნ.
      ევროპა გეო-პოლიტიკური თვალსაზრისით 5 რეგიონად იყოფა: ჩრდილოეთ, სამხრეთ, ცენტრალურ, დასავლეთ და აღმოსავლეთ ევროპად. ევროპაში 48 დამოუკიდებელი, 1 სეპარატისტული (დნესტრისპირეთი), 2 კუნძულოვანი ავტონომიური რეგიონი და 2 „ზღვისიქეთა ტერიტორია“ (გიბრალტარი და სვალბარდი & იანმაიენი).
          ევროპის მთავარ პოლიტ-ეკონომიკურ გაერთიანებას წარმოადგენს ევროკავშირი. 1951 წლის 18 აპრილს პარიზში საფრანგეთმა, გფრ-მ, იტალიამ, ბელგიამ, ნიდერლანდმა და ლუქსემბურგმა ჩამოაყალიბეს „ევროპის ქვანახშირისა და ფოლადის გაერთიანება“. შეთანხმება ძალაში 1952 წლის 23 წელს შევიდა და იარსება 2002 წლის 23 ივლისამდე.
1957 წლის 25 მარტს რომში ექვსეულმა ხელი მოაწერა ეკონომიკური თანამეგობრობისა და ატომურ საკითხებში თანამშრომლობის შეთანხმებას. შეთანხბება ძალაში შევიდა 1958 წლის 1 იანვარს. ასე დაარსდა „ევროპის თანამეგობრობა“.
      1973 წელს მას შეუერთდა დიდი ბრიტანეთი, დანია და ირლანდია; 1981 წელს საბერძნეთი; 1986 წელს ესპანეთი და პორტუგალია.
1992 წლის 7 თებერვალს ნიდერლანდის ქ. მაასტრიხტში ხელი მოეწერა შეთანხმებას, რომლითაც „ევროპის თანამეგობრობა“ გადაკეთდა „ევროკავშირად“. შემოვიდა ევროპის მოქალაქეობა და თავისუფალი გადაადგილების უფლება, ევროპის საერთო პარლამენტი, ევროპის საერთო ფული - „ევრო“ და სხვ. შეთანხმება ძალაში 1993 წლის 1 ნოემბერს შევიდა.
       1995 წელს ევროკავშირში მიიღეს ავსტრია, ფინეთი და შვედეთი; 2004 წელს უნგრეთი, კიპროსი, ლატვია, ლიტვა, მალტა, პოლონეთი, სლოვაკეთი, სლოვენია, ჩეხეთი და ესტონეთი. 2007 წელს ბულგარეთი და რუმინეთი.
2007-2009 წლებში ევროკავშირის ქვეყნებმა დაამტკიცეს „ლისაბონის შეთანხმება“, რომლითაც კავშირი ქვეყნებს შორის უფრო მტკიცე გახდა.
         2013 წელს ხორვატია ევროკავშირის 28 სახელმწიფო გახდა.
    ევროკავშირის ზღვისიქეთა ტერიტორიებს წარმოადგენს: აზორის კ-ბი, მადეირა, სეუტა, მელილია, კანარის კ-ბი, რეუნიონი, მარტინიკა, გვადელუპა, საფრანგეთის გვიანა.
ევროკავშირის წევრობის კანდიდატები არიან: ისლანდია, სერბია, ჩერნოგორია, მაკედონია და თურქეთი, ხოლო აპლიკანტის სტატუსი აქვს ალბანეთს.
ევროს ზონაში არიან შემდეგი ქვეყნები: ავსტრია, ბელგია, კიპროსი, ესტონეთი, ფინეთი, საფრანგეთი, გერმანია, ირლანდია, იტალია, ლუქსემბურგი, მალტა, ნიდერლანდი, პორტუგალია, სლოვაკია, სლოვენია, ესპანეთი, ჩერნოგორია, კოსოვო, ანდორა, მონაკო, სან მარინო, ვატიკანი.
    ევროკავშირის დე-ფაქტო დედაქალაქს წარმოადგენს ბრიუსელი. მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ცენტრებია აგრეთვე ლუქსემბურგი და სტრასბურგი.
    დღეისთვის ევროკავშირის ფართობია 4 381376 კვ კმ. მოსახლეობა 508 მლნ. სახელმწიფო ენად კი 24 ევროპული ენაა.
     გაეროს მონაცემებით დასავლეთ ევროპაში 8 დამოუკიდებელი და ეკონომიკურად ძალიან წარმატებული და განვითარებული სახელმწიფოა: საფრანგეთი, გერმანია, ნიდერლანდი, ბელგია, ლუქსემბურგი, შვეიცარია, ავსტრია, ლიხტენშტაინი, მონაკო.
   ენობრივი თვალსაზრისით ფრანგები, შვეიცარიელი ფრანგები და იტალიელები, ბელგიელი ვალონები და ნაწილობრივ ლუქსემბურგელები და მონაკოელები რომანულ ენებზე საუბრობენ. გერმანელები, ავსტრიელები, ნიდერლანდელები, ბელგიელი ფლამანდელები, შვეიცარიელი გერმანელები, ლუქსემბურგელები და ლიხტენშტაინელები კი გერმანულ ენებზე.
     მართველობის ფორმით საფრანგეთი უნიტარული საპრეზიდენტო რესპუბლიკაა; გერმანია და ავსტრია ფედერაცული საპარლამენტო რესპულიკები; ნიდერლანდი და ბელგია ფედერაციული კონსტიტუციური მონარქიებია; ლუქსემბურგი, ლიხტენშტაინი და მონაკო უნიტარული კონსტიტუციერი მონარქიები. შვეიცარია კი კონფედერაციული და ნეიტრალური რესპუბლიკაა. იგი არცერთი საერთაშორისო ორგანიზაციის წევრი არ არის.
       ევროკავშირში დასავლეთ ევროპის ქვეყნებიდან მხოლოდ ლიხტენშტაინი, მონაკო და შვეიცარია არ შედის. ვალუტა ევრო კი მხოლოდ ლიხტენშტაინსა და შვეიცარიაში არ არის (ორივეში შვეიცარიული ფრანკია).
ჩრდილოეთ ევროპაში 13 დამოუკიდებელი და 2 კუნძულოვანი ავტონომიური რეგიონი და ერთი ნორვეგიის სამფლობელოა. ესენია: ისლანდია, შვედეთი, ნორვეგია, ფინეთი, დანია, დიდი ბრიტანეთი, მენი, ჯერზი, გერნსი, ირლანდია, ესტონეთი, ლიტვა, ლატვია, დანიის ავტონომიური მხარე ფარერის კუნძულები, ფინეთის შვედურენოვანი კუნძულოვანი მხარე ალანდის კუნძულები და ნორვეგიის სამფლობელო სვალბარდი და იან მაიენი.
       დანიელები, ნორვეგიელები, ისლანდიელები, შვედები და ფარერელები „ნორმანულ“ (ჩრდილო გერმანული ენა) ხალხებს მიეკუთვნებიან. ფინელები და ესტონელები ფინურ-უგორულ ხალხებს; ლიტველები და ლატველები კი აგრეთვე ერთი ჯგუფის ხალხებია. ირლანდიის ჩრდილო აღმ ნაწილი - ე.წ. ჩრდილოეთ ირლანდია, უელსთან, ინგლისთან და სკოტლანდთან (შოტლანდია) ერთად ქმნის დიდი ბრიტანეთის სამეფოს. აქედან ინგლისელები გერმანულ ენოვანი ხალხია, ხოლო სკოტები, ირლანდიელები და უელსელები კელტური (იგივე გალური).
     დიდი ბრიტანეთი, დანია, ნორვეგია და შვედეთი კონსტიტუციურ-მონარქიული საპარლამენტო სახელმწიფოებია. აქედან დანია და ბრიტანეთი ფედერაციული სახელმწიფოებია; ისლანდია, ირლანდია, ესტონეთი, ლატვია და ლიტვა უნიტარული საპარლამენტო რესპუბლიკებია, ხოლო ფინეთი ფედერაციული საპარლამენტო რესპუბლიკა.
ჩრდილო ევროპის ყველა ქვეყანა განვითარებული სახელმწიფოა. შვედეთი, ნორვეგია, დანია და დიდი ბრიტანეთი მუდმივად ყველაზე წარმატებული ქვეყნების სიაშია.
        დანიის სამეფოს შემადგენლობაში შედის აგრეთვე მისგან მოშორებული კუნძულოვანი ავტონომიური ქვეყნები ფარერი და გრენლანდია, ოღონდ ისინი არ შედიან ევროკავშირში. ბრიტანეთის სამფლობელოები კი ყველა კონტინენტზე მდებარეობს.
   მენი, ჯერზი და გერნსი ბრიტანეთის „მეფის საკუთრებაა“, თუმცა არ შედიან დიდ ბრიტანეთში და ევროკავშირში და დამოუკიდებელ სახელმწიფოებს წარმოადგენენ. მათ საკუთარი მთავრობა და ევროპაში უძველესი პარლამენტები აქვთ.
ალანდის ავტონომიის მოსახლეობა შვედურენოვანია, თუმცა ფინეთს მიეკუთვნება.
         ჩრდილო ევროპის დამოუკიდებელი ქვეყნებიდან ევროკავშირში მხოლოდ ნორვეგია და ისლანდია არ არის, ხოლო ევროს ზონაში მხოლოდ ირლანდია, ფინეთი და  ესტონეთი არიან.
     გეოგრაფიული თვალსაზრისით სამხრეთ ევროპის სახელმწიფოები 4 ჯგუფად იყოფიან: იბერიის ნახ. კუნძულის ქვეყნები - ესპანეთი, პორტუგალია, ანდორა, გიბრალტარი. აპენინის ნახ. კუნძულის ქვეყნები - იტალია, სან მარინო, ვატიკანი. ბალკანეთის ნახ. კუნძულის ქვეყნები - რუმინეთი, ბულგარეთი, საბერძნეთი, ალბანეთი, მაკედონია, სერბია, ბოსნია, ხორვატია, ჩერნოგორია, კოსოვო. ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნები მონაკო, მალტა.
      სამხრეთ ევროპის ქვეყნების მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი ინდოევროპული ენების 2 ჯგუფზე - რომანულ1 ან სლავურ ენებზე საუბრობენ. რომანულ ენობრივები არიან იტალიელები, ესპანელები, პორტუგალიელები. იტალიურად საუბრობენ აგრეთვე მალტელთა ნაწილი (ნაწილი ინგლისურენოვანია) და სან მარინოელები. კატალონურად საუბრობენ ანდორელები.
      სლავურ ენებზე საუბრობენ სერბები, ხორვატები, ბოსნიელები, მაკედონელები, სლოვენები, ჩერნოგორიელები. ყველა მათგანი სამხრეთ სლავებს მიეკუთვნება.
ცალკე ოჯახს წარმოადგენს ალბანური (საუბრობენ ალბანელები და კოსოვოელები) და ბერძნული ენები.
სამხრეთ ევროპაში ერთადერთი არაინდოევროპული ენის მფლობელები არინ ბასკები, რომელთა ენა ძველი იბერიულ ენათა ოჯახს მიეკუთვნება და კავკასიურ ენებს ენათესავება.
        სამხრეთ ევროპის სახელმწიფოების უმრავლესობა რამდენიმე წლის წინ ძალიან წარმატებულ და ეკონომიკურად აყვავებულ სახელმწიფოებს წარმოადგენდნენ, მაგრამ 2008 წლიდან დაწყებულმა მსოფლიო ეკონომიკურმა კრიზისმა ისინი ძლიერ დააზარალა.
         ესპანეთი კონსტიტუციური მონარქიაა, ვატიკანი თეოკრატიული, ანდორას უზენაეს ხელისუფლებად ესპანეთის მეფე და საფრანგეთის პრეზიდენტი ითვლება. დანარჩენებში რესპუბლიკური წყობაა საპარლამენტო მმართველობით.
         აღმოსავლეთ ევროპა ყველაზე დიდი რეგიონია და მასში შედიან შემდეგი სახელმწიფოები: რუსეთი, უკრაინა, ბელარუსი. მოლდოვა, რუმინეთი, ბულგარეთი, უნგრეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი, პოლონეთი. როგორც ვხედავთ უმრავლესობა სლავურენოვანი ქვეყნებია - რუსეთი, უკრაინა და ბელორუსი აღმ სლავები, ჩეხეთი, სლოვაკეთი და პოლონეთი დას სლავები. უნგრელთა ენა ფინურსა და თურქულს ენათესავება, რუმინელები და მოლდოველები რუმინული ენის დიალექტებზე საუბრობენ.
 აღმოსავლეთ ევროპა ყველაზე ჩამორჩენილი რეგიონია. ევროკავშირში შესვლის მიუხედავად ეკონომიკურ დაღმავლობას განიცდიან რუმინეთი და უნგრეთი. სხვებთან შედარებით უკეთეს მდგომარეობაში არიან პოლონეთი, ჩეხეთი და სლოვაკეთი.


1. რომანულ ენებს მიეკუთვნება ესპანური, ფრანგული, იტალიური, პორტუგალიური, რუმინული, კატალონური,  გალისიური, ოქსიტანური, სარდინიული, ფრიულური და რამდენიმე წვრილი ენა.

Комментариев нет:

Отправить комментарий