воскресенье, 19 февраля 2017 г.

იბერიის პირველი მარზპანები. ფირან გუშნასპის წამება. ევსტათი მცხეთელის წამება.

VI -ის ანონიმი სირიელი ავტორისფირან გუშნასპის წამება
პეროზის მეფობიდან მოყოლებული სროს მეფობის მეათე წლამდე (541 წ.) სპარსეთში ქრისტიანები მოსვენებით, უვნებლად და თავისუფლად ცხოვრობდნენ, ხოლო ამ წელს მოგვებმა მათ დევნულობა აუტეხეს. ხოსროს მეფობის მეათე წელს მაგებმა დაიწყეს ქრისტიანთა დევნა. სადაც ქრისტიანები სუსტები იყვნენ ტაძრები და მონასტრები დაანგრიეს. ამ დროში ცხოვრობდა ადამიანი რეიში, სპარსეთში განთქმული საგვარეულოს მიჰრანის გვარიშვილი, რომელსაც თავიდან ერქვა ფირან გუშნასპი, ხოლო მონათვლის შემდეგ უწოდეს გრიგორი. იგი სპარსეთის მეფისაგან ჩრდილოეთის საზღვრის გამგე უფროსად იყო დანიშნული და გურზანის (იბერია) და რანის (ალბანეთი) ქვეყანაში სანაპირო საზღვრის დაცვა ჰქონდა ჩაბარებული. მის ხელქვეით იქ ბევრი ათასეული მხედარი იყო.
კავადის მეფობის ოცდამეათე წელს (518 .) ფირანი გაქრისტიანდა და, რის გამოც, 3 წელი წყლიან ავზში გაატარა. შემდეგ (521 წელს) სპარსეთის მეფე დაარწმუნა კვლავ ძველი თანამდებობაზე დაებრუნებინა. როცა სპარსელებსა და რომაელებს შორის გურზანისა და არანის მხარეში ომი დაიწყო (527-531 წლებში) ფირან გუშნასპი სპარსელთა ჯარს სარდლობდა და დამარცხდა, რომაელებმა იგი დაატყვევეს,  იმპერატორს მიგვარეს და ციხეში ჩასვეს. ზავიდან მეორმოცე წელს ხოსრო ავიდა ტახტზე და უბრძანა თავის სამ წარმომადგენელს წასულიყვნენ რომაელებთან, რომ გაგრძელებულიყო ზავი ორ სამეფოს შორის. იმპერატორმა კარგად მიიღო ელჩობა, დათანხმდა ზავზე (532 .) და გრიგორიც ტყვეობიდან გაათავისუფლა, რის შემდეგაც (533 წელს) სპარსეთის მეფემ იმ მხარეთა მმართველობა დაუბრუნა, რომელთაც ადრე მართავდა.
 ამის მიუხედავად იგი ქრისტიანად რჩებოდა, რის გამოც განაწყენდნენ მისი ახლობლების მიჰრანის სახლიდან, იჩივლეს მეფესთან და მოითხოვეს მისი დასჯა. გრიგოლი გადააყენეს, დააპატიმრეს და მოთხოვეს ქრისტიანობაზე უარის თქმა. გრიგოლმა უარი თქვა და ყველანაირ წამებას გაუძლო. გურზანისა და არანის მმართველად გრიგოლის ძმა (არვანდ გუშნასპი) დანიშნეს. ამ დროს რომაელებსა და სპარსელებს შორის ომი დაიწყო.
მეფობის მეცხრე წელს (540 .), სპარსეთის მბრძანებელმა სირიაში გაილაშქრა, ანტიოქია დაანგრია და გადასწვა.
ერთი წლის შემდგომ, სპარსეთის მეფე იძულებული ყო ჰეგართა ქვეყანაში (ეგრისი) გაელაშქრა (542 წელს). გამარჯვების შემდგომ შინ მიმავალმა ხოსრო მეფემ იმ ჰეგართა ქვეყანაში სანაპიროს დასაცავად სწორედ ფირან გუშნასპი დასტოვა.
მოგვების მოთხოვნით მეხუთმეტესა წელსა მეფობისა ხოსრო სპარსთა მეფისა (546 წ.), გამოიცა მეფისაგან ბრძანება თავის საბრძანებლის ყველა ქვეყნისადმი, რომ ვინც სპარსთა ტომისაგან ქრისტეს აღმსარებელი აღმოჩნდება, შეიპყრონ, ციხეში დაამწყვდიონ, მკაცრი ტანჯვით ღვთისმსახურების დატევება აიძულონ და მზესა და ცეცხლს თაყვანი აცემინონ. გრიგოლი, როგორც ქრისტიანი, შეპყრობილ იქნა და დიდად ტანჯული ქართველთა მარზპანისაგან, რომელსაც ერვანდ ვშნასპი ერქვა. მრავალრიცხოვანი წარჩინებული ქრისტიანების თხოვნის მიუხედავად გრიგოლის გათავისუფლება ამჯერად ვეღარ მოხერხდა, რადგან მისი სტატუსი ამის საშუალებას არ იძლეოდა. დიდი ხანი წამების მიუხედავად ვერ გატეხეს, რის გამოც გაასამართლეს და თავი მოკვეთეს“.
VI -ის ანონიმი ავტორის „ევსტათი მცხეთელის წამება“
„წელსა მეათესა ხოსრო მეფისასა (541 .) და არვანდ გუშნასპისა მარზპანობასა ქართლისა მოვიდა კაცი ერთი სპარსეთიდან, სოფლისა არშაკეთისა, ძე მოგვისა, და წარმართი იყო იგი. და სახელი ერქვა მას გვირობანდაკ, და დღითა იყო იგი ოცდაათი წლის.
მოვიდა იგი ქალაქად მცხეთად და სწავლობდა ხელსა მეხამლობისასა (ხარაზობას ანუ ფეხსაცმლის კერვას) და აკვირდებოდა იგი რჯულსა ქრისტეანეთასა და მსახურებასა ქრისტესსა და წმდისა ჯვარისა ძალისა ჩინებასა. შეიყვარა მან რჯული ქრისტეანობისა და ირწმუნა ქრისტე. და როდესაც ისწავლა მეხამლობა, ითხოვა მან ცოლი ქრისტეანე და თვით ქრისტეანე იქმნა და ნათელი მოიღო. ხოლო ნათელის-ცემასა მისსა უწოდეს მას სახელი ევსტათი (ბერძნულად ნიშნავს „კეთილადმდგომს“)“.
როგორც ზემოთ ვნახეთ 546 წელს ხოსრომ გამოსცა კანონი მის სამფლობელოებში ქრისტიანობის დევნის შესახებ.
„მას ჟამსა შეიკრიბნენ სპარსნი, რომელნიც მცხეთად იყვნენ, მეჯადაგენი (იგივეა რაც მეჯღანე ანუ ფეხსაცმლის შემკეთებელი) და მეხამლენი, ტოზიკობდნენ (ტოზიკი ნიშნავს დღესასწაულს, ლხინს. ე.ი. მაზდეანურ დღესასწაულს ზეიმობდნენ) და მიავლინეს ევსტათისა და უთხრეს: „მოხვედი და შემოგვიერთდი შვებასა ამას ჩვენსა“. ხოლო ევსტათიმ გაიცინა და უთხრა მათ: „თქვენი ტოზიკიცა ბნელი არის, და თქვენ, მეტოზიკენიცა, ბნელი ხართ. ხოლო მე ქრისტეს ბეჭედი მიმაღებიეს და ქრისტეს ტოზიკსა ვტოზიკობ (ე.ი. აღდგომას ვდღესასწაულობ), რამეთუ ქრისტეს ბეჭდითა აღბეჭდულ ვარ და ბნელსა მაგას განშორებულ ვარ“. (როგორც ჩანს მაზდეანები ზეიმობდნენ ახალწლის დღესასწაულ, ნავროზობას, რომელიც ამ დროს აღდგომას ემთხვეოდა. მაზდეიანთა ახალი წელი, ნავროზობა, დადებული იყო გაზაფხულის დამდეგს, ის გრძელდებოდა 22 მარტიდან 28-მდე (სხვათა შორის, ქრისტიანთა აღდგომის წითელი კვერცხი ხმარებაში იყო მაზდეიანთა ამ დღესასწაულზედაც), ქრისტიანთა აღდგომა 22 მარტიდან 28-მდე მოდიოდა 547 წელს. ამ წელს ის 24 მარტს მოდიოდა, მაშასადამე, პირველად ევსტათი 547 წელს დაუბეზღებიათ).
როდესაც ტოზიკი იგი გადაიხადეს, შეიკრიბნენ იგივე მეჯადაგენი და მეხამლენი და ზრახვა-ყვეს წინაშე უსტამისა, მცხეთელ ციხისთავისა, და უთხრეს: „აქ კაცი ერთი არის ჩვენისა რჯულისაგანი და ჩვენ თანა ტოზიკსა არ მოვიდა და ცეცხლი არა გამოსცა, და ჩვენსა რჯულსაცა ჰგმობს და ჩვენ გვაგინებს და იტყვის: „რადგან მე ქრისტეანე ვარო“. ხოლო აწ შენ მოუწოდე და ჰკითხე, რამეთუ ამას ქალაქსა შინა ხელმწიფე ხარ“.
უსტამ, ციხისთავმან მცხეთისამან, ისმინა მათი და მიავლინა ერთი მხედართაგანი მოწოდებად ევსტათისა, და როდესაც მივიდა მხედარი იგი მრისხანედ უთხრა ევსტათის: „გიწვევს შენ ციხისთავი!.
ხოლო ევსტათი მცირედ შებრკოლდა და უნდოდა მორიდება და შემდეგ განიზრახა და თქვა: „ესე მოყვასნი ჩემნი არიან, ამათგანღა რომ შევშინდე, შემდეგ დიდთა მთავართა წინაშე როგორ წარვდგე, უნდა მივიდე მისა და ცხადად ვაღიარო ქრისტე, რამეთუ მსმენია წმიდისა ევანგელესაგან, როგორც-იგი თქვა: „რომელმან მაღიაროს მე წინაშე კაცთა, ვაღიარო მეცა იგი წინაშე მამისა ჩემისა ზეცათასა, და რომელმან უარმყოს მე წინაშე კაცთა, უარვყო იგი მეცა წინაშე მამისა ჩემისა, რომელიც არის ცათა შინა“. და დაიწერა ჯვარი შუბლსა და გულსა და თქვა: „უფალი ჩემ თანა არის“.
და მოვიდა იგი ევსტათი და წარმოდგა წინაშე უსტამ ციხისთავისა მცხეთელისა, და მწოდებელმან მან უთხრა უსტამს: „ეს არის ჩვენისა რჯულისა მომაგინებელი“. და მიხედა ციხისთავმან მან ნეტარსა ევსტათის და ჰკითხა: „შენ გეტყვი, კაცო, მითხარ მე, რომლისა სოფლისა (ანუ ქვეყნიდან) ხარ, ანუ რომლისა ქალაქისა, ანუ რომელი რჯული გიპყრია?.
ხოლო ევსტათიმ უთხრა მას: „მე სოფლისა სპარსეთისა ვიყავ, ხევისა არშაკეთისა, ქალაქისა განძაკისა ვიყავ. მამა ჩემი მოგვი იყო და მეცა მოგვებასა მასწავლიდა, და მე მოგვება არა თავს ვიდევ, რამეთუ განძაკს ქალაქსა ქრისტეანენი უფრო არიან და ეპისკოპოსი და მღვდელნი და მათგანღა ყოველსა ზედა მივიწიე, რამეთუ უფროსი არის ყოველსა რჯულსა ქრისტეანობა, ვიდრე უღმრთოება. და აწ მე ქრისტე მწამს და ქრისტეს მსახურებასა შინ ვარ“.
ხოლო უსტამ ციხისთავმან უთხრა მას: „არავინ გაპატეებს ქრისტეს მსახურ ყოფად და, თუ მშვიდობით არა განუტევო სიცოფე ეგე შენი, ტანჯვა დიდი მოიწიოს შენ ზედა“.
ხოლო ევსტათიმ უთხრა: „არა მხოლოდ ტანჯვად განმზადებულ ვარ ქრისტეს სიყვარულისათვის, არამედ სიკვდილისთვისაც თავი ჩემი არა მეწყალის“.
როდესაც იხილა უსტამმა გულს-მოდგინედ დამტკიცება ევსტათისი, განიზრახა და თქვა: „ამის კაცისა პატიჟი მე არარა ხელ-მეწიფების, არცა აღბმა ძელსა, არცა პყრობილება, არამედ წარუძღვანო ეგე ტფილის ქალაქსა არვანდ გუშნასპს, ქართლისა მარზპანსა, და რა-იგი შეჰგვანდეს, მან უყოს, რამეთუ ყოვლისა კაცისა ქართლს მას ხელ-ეწიფების სიკვდილი და ცხოვრება“.
და ბრძანა უსტამ ციხისთავმან მცხეთისამან ორთა მხედართა წაყვანება ნეტარისა ევსტათისი ტფილისს. და შეიკრიბნენ იგივე მეჯადაგენი და მეხამლენი და მოვიდნენ უსტამისა და უთხრეს: „არიან აქა სხვანიცა ჩვენისა რჯულისანი და ისინიცა ქრისტეანე არიან და მათიცა ბრძანე მოწოდება და ტფილისს მათიცა წაყვანება“.
ხოლო უსტამმა ჰკითხა მათ: „ვინ არიან ისინი?. და მათ უთხრეს სახელები მათი და თქვეს: „ერთსა გუშნაკ ქვია, ერთსა ბახდიად, ერთსა ბორზო, ერთსა პანა გუშნასპ, ერთსა პეროზაკ, ერთსა ზარმილ, ერთსა სტეფანე“.
და უბრძანა უსტამმა მოწოდება მათი, ხოლო განკითხვა მათი არარა-ყო, გარნა ამათ რვათა-ვე შეკრვა ბრძანა და წაყვანა ტფილისს არვანდ გუშნასპთან, მარზაპანსა ქართლისასა, და ასე მისწერა: „ესე კაცნი ჩვენისა რჯულისანი იყვნენ, და აწ ქრისტეანეთა რჯული უპყრიათ. ხოლო მე შევიპყრე და შენ, უფალსა, მიგიძღვანე, რამეთუ შენ ხელ-გეწიფების მაგათი განკითხვა“.
და წარადგინეს ესე რვანივე წინაშე მარზპანსა, ხოლო მან ჰკითხა მათ: „ვინანი ხართ, ანუ რომელი რჯული გიპყრიეს? და მათ უთხრეს კაცად-კაცადმან სოფელი თვისი და დაბა თითოეულისა და უთხრეს ყოველთა: „მამულსაღა ზედა რჯულსა ვიყავით, სპარსთა რჯული ვიცოდით, ხოლო რაჟამს ქართლად შემოვედით და ქრისტეანეთა რჯული ვიხილეთ, ქრისტეანე ვიქმნენით და აწ ქრისტეანე ვართ, რამეთუ ქრისტეანეთა რჯული წმიდა და სურნელ არის და ფრიად კეთილ და მშვენიერ არის, ხოლო სხვა რჯული ვერ ესწორების რჯულსა ქრისტეანეთასა“.
ხოლო სიტყვის მიმგებელ იყო მათ შორის მსაჯულისა მიმართ ევსტათი. როდესაც ესმინა ესევითარნი სიტყვანი მათგან, გული განუწყრა და უბრძანა მსახურთა თვისთა პირსა ცემა მათ და გარე გაყვანება მათ ყოველთა და ბრძანა: „დაყვინეთ მაგათ თავი და წვერი და გაუხვრიტენით მაგათ ცხვირნი, და ჯაჭვი დასდევით ქედსა მაგათსა და ბორკილნი შეუბით ფეხთა და შესხენით ეგენი საპყრობილესა, და, თუ ვინმე აღიაროს მაგათგანმან მამული რჯული, განუტევეთ და ჩემდა მოაწიეთ და მე განვამდიდრო იგი ბოძითა დიდითა, ხოლო რომელმაც მამული რჯული არა აღიაროს, იგი საპყრობილესა შინა მოაკვდინეთ!.
როდესაც ესმა მარზპანისა სიტყვა იგი, „რომელმაც აღიაროს მამული რჯული, იგი ვაცხოვნო, და რომელმაც არა აღიაროს, საპყრობილესა შინა მოაკვდინეთო“, მას ჟამსა შეშინებულმა ბახდიადიმა და პანა გუშნასპმა და უარყვეს ქრისტე და უღმრთოება აღიარეს. ხოლო მათ ნაწილი ჯვარის-მცვმელთა თანა მიიღეს, ხოლო ევსტათი, გუშნაკ, ბორზო, პეროზაკ, ზარმილ და სტეფანე, გულს-მოდგინედ და მტკიცედ იდგნენ სარწმუნოებასა ზედა ქრისტესსა. როდესაც უთხრეს მარზპანსა, რომ ორთა მათგანთა აღიარეს მამული რჯული, გაიხარა მარზპანმან და ბრძანა შეყვანება მათი, გვერდით დაისხა ისინი და უქადებდა მათ საფასესა დიდსა და კეთილად პყრობასა. ხოლო ევსტათისი და სხვათა მოყვასთა მისთა ბრძანა თავისა და წვერისა დაყვენა და ჯაჭვსა ქედსა დადება და ბორკილითა საპყრობილესა შესხმა მათი. ხოლო მსახურთა მათ აღასრულეს ბრძანება მარზაპნისა მის და დაყვინეს ისინი თმითა და წვერითა, და ჯაჭვით დაბორკილი საპყრობილედ შეყარეს. ხოლო ბახდიადს და პანა გუშნასპს ნუგეში სცა და განუტევა ისინი, ხოლო საფასესა და კეთილსა, რომელსაც უქადებდა მათ, თუმცა ერთი ფსირიდი (ფულის უმცირესი ერთეული) არ მისცა მათ.
ხოლო ევსტათი და სხვანი იგი მოყვასნი მისნი შეპყრობილ იყვნენ ექვსი თვე. შემდგომად ექვსისა თვისა (დაახლ. 547 წლის ოქტომბერი) სპარსთა მეფემ მოუწოდა არვანდ გუშნასპს წვეოდა. როდესაც მარზპანი აპირებდა მეფისა წინაშე წასვლას, შეიკრიბნენ ქართლისა მთავარნი და მარზპანთან სასაუბროდ მოვიდნენ.
რაჟამს ამხედრდებოდა მარზპანი იგი, აღდგნენ მთავარნი ქართლისანი და სამოელ ქართლისა კათალიკოზი და გრიგოლ ქართლისა მამასახლისი და არშუშა ქართლისა პიტიახში და სხვანი სეფეწულნი და მარზპანსა უთხრეს: „ვევედრებით შენსა მაგას უფლებასა, სათხოველსა ერთსა გთხოვთ“. ხოლო მან უთხრა მათ: „თქვით რაცა გნებავთ, რაცა იყო რომელიც თქვენ არა დაგამადლოთ!. ხოლო მათ ყოველთა თქვეს: „გევედრებით შენ, შეგიძლია შენ, უფალო, განტევება კაცთა მათ, რომელნიც იგი მცხეთელნი ქრისტეანობისათვის საპყრობილედ მიცემულ არიან“. უთხრა მათ მარზპანმა: „იგი კაცნი მოსაკლავად გაამზადეს, მაგრამ თქვენითა თხოვნითა განუტევნი მათ“. ხოლო მათ მადლი მისცეს მას, და უბრძანა განტევება მათი და გამოიყვანეს ისინი მიერ საპყრობილით და მოვიდნენ ისინი ვანად თვისა. ზოგიერთმა მათგანმან ნებითა ღმრთისათა შეისვენა (მოკვდა) ჟამად-ჟამად და ზოგიერთი ცოცხალ არიან. (ასე რომ 547 წელს მარზპანმა ორმაგი ნაბიჯი გადადგა: ერთის მხრივ სიკვდილით დასაჯა ძმა, რითაც მოგვების გული მოიგო და გაათავისუფლა ევსტათი, რითაც ქრისტიანების გული მოიგო).
ხოლო რომელთაც უარყვეს ქრისტე, ბახდიად ეშმაკეულ იქმნა (გაგიჟდა) და ძნელად (ტანჯვით) მოკვდა, ხოლო უბადრუკმა პანა გუშნასპმა გლახაკობითა ატარა დღენი, რომელსაც პური საჭმლად არა ჰქონდა და ხორცთა საფარველი სამოსლად არა ჰქონდა, და ვიდრე იგი ცოცხალ იყო, გაჭირვებით და ჭირით იყვნენ დღენი მისნი.
შემდგომად სამისა წლისა (დაახლ. 550 წელი), შემოვიდა ვეჟან ბუზმირ ქართლისა მარზპანად. და წავიდნენ სპარსნი მცხეთით, შემასმენელნი ნეტარისა ევსტათისნი, ტფილისს, და წარდგნენ წინაშე ვეჟან ბუზმირ მარზპანისა და უთხრეს: „კაცნი არიან მცხეთას ჩვენისა რჯულისანი და განდგომილ არიან იგინი ჩვენგან და ქრისტეანობენ, აწ განკითხვა მათი თქვენ ხელ-გეწიფების“. და უბრძანა ვეჟან ბუზმირ ორთა მხედართა წასლვა და მოწოდება ევსტათისი და სტეფანესი. და როდესაც მივიდნენ მხედარნი იგი, უთხრეს ევსტათის და სტეფანეს: „გიწვევს თქვენ მარზაპანი“. და მათ უთხრეს: „მოვალთ თქვენ თანა, არა გვეშინია“.
სანამ გაემართებოდნენ ევსტათი და სტეფანე ტფილისს, უთხრა ევსტათიმ სიდედრსა თვისსა, და ცოლსა და შვილთა თვისთა და მონა-მხევალთა თვისთა: „ჯმნულმცა ვარ მე თქვენგან, რამეთუ მე აქა არღარა მოქცევად ვარ და ქრისტე მე არა უვარ-ვყო და მათ მე არღარა განმიტეონ ცოცხლებით, ხოლო სიკვდილი ჩემი ტფილისს ყოფად არის საპყრობილესა და თავი მოკვეთად არის ჩემდა, ხოლო გვამი ჩემი მოიწიოს აქავე ნებითა ღმრთისათა“.
და როდესაც ესე თქვა, იჯმნა ყოველთაგან და მათ ყოველთა დაიწერეს ჯვარი და გაემართნენ ტფილისს, იგი და სტეფანე მხედართა მათ თანა. ხოლო სახლეულნი, ნათესავნი და თვისნი მოსტიროდნენ უკანა და ვითარ წიაღ-ხდეს ველად და მიიწივნენ წინაშე ჯვარსა მცხეთისასა, აიპყრნა ხელნი წმიდამან ევსტათიმ და თქვა: „უფალო, ღმერთო იესუ ქრისტე, უკუეთუ ღირს მყო მე სიკვდილსა სახელისა შენისათვის ქრისტეანებით, ხორცთა ჩემთა ნუ ჯერ გიჩნს განგდება გარე და შეჭმა ძაღლთა და ფრინველთა ცისათა, არამედ ხორცთა ჩემთა ბრძანე აქავე მოქცევა და დამარხვა მცხეთას, სადაცა ნათელ-მიღებიეს“.
როდესაც ეს სიტყვა თქვა ევსტათიმ, ჯვარსა თაყვანი სცა და იჯმნა კრებულისა მისგან, და გაემართნენ ტფილისს. და როდესაც მივიდნენ მხედარნი იგი, წარუდგინეს ევსტათი და სტეფანე წინაშე ვეჟან ბუზმირ მარზპანისა და უთხრეს: „ესე არიან ახალ ქრისტეანენი იგი მცხეთელნი“. ხოლო ვეჟან ბუზმირმა ჰკითხა ევსტათის და სტეფანეს: „ვინანი ხართ ანუ რომელი რჯული გიპყრიათ? და ადგნენ ასურნი მთავარნი კაცნი სტეფანესთვის და თქვეს: „ესე კაცი ჩვენ ვიცით, ჩვენი მდაბური არის, მამა და დედა და ძმანი და დანი მაგისნი ქრისტეანე არიან, და ეგეცა ქრისტეანე არის“. ხოლო სტეფანე მათითა მით სიტყვითა განუტევეს, ხოლო ევსტათის კითხა: „შენ ვინა ხარ, ანუ რომლითა რჯულითა სცხოვნდები?
ევსტათიმ თქვა: „უკუეთუ მკითხავ, ისმინე გულს-მოდგინედ და გითხრა შენ ყოველი: მე ვიყავ ქვეყანისა სპარსეთისა, ხევისა არშაკეთისა, ქალაქისა განძაკისა. და მამა ჩემი მოგვი იყო და ძმანი ჩემნი მოგვნი იყვნენ, და მეცა მამა მოგვებასა მასწავლიდა. ხოლო მე მამული რჯული არა მიყვარდა და ვთქვი გონებასა: ესე რჯული არა მიყვარს, აწ ჰურიათაცა ვისმინო და ქრისტეანეთაცა, და რომელიც უკეთეს იყოს, იგი რჯული შევიყვარო. და დღისით მამა ჩემი მოგვებასა მასწავლიდა და ღამეღა ქრისტეანეთა დაჰრეკიან, ეკლესიად მივიდოდი და ვისმენდი ჟამობასა მას მათსა და ვხედავდი მსახურებასა მას ქრისტეანეთასა, რომელსაც ჰყოფდნენ ღმრთისათვის. და ჰურიათა თანაცა ბაგინად შევიდოდი და მათსაცა მას მსახურებასა ვჰხედავდი. ხოლო ქრისტეანეთა ლოცვასა ხმა მათი, ვითარცა ხმა ანგელოზისა, მესმოდა და ფრიად სურნელ არის და საამო ჟამობა მათი. ხოლო ბაგინად ღამე შევედი ჰურიათასა, ვერა ვცანი, რასაც ამბობდნენ. და შემდეგ კვლავ შევედი ეკლესიად და მომეახლა მე სამოელ არქედიაკონი და რჯულის მცოდნე და მითხრა მე: „რას შემოხვედი შენ ეკლესიად ასე გულს-მოდგინედ? ხოლო მე ვუთხარი მას: „უფალო, შენცა იცი, ვინ ვარ მე, მაგრამ არა მიყვარს მე რჯული ესე მამული ჩემი და მინებს ვინმცა მაცნო რჯული ჰურიათაცა და ქრისტეანეთაცა, რომელიმცა რჯული უწმიდე იყო, იგიმცა შევიყვარო“.
მაშინ სამოელ არქედიაკონმან მითხრა მე: „უკუეთუ გინებს ჭეშმარიტად ცნობა, ორივე რჯული მე გითხრა შენ კეთილად. ხოლო გამორჩევა არა შენი არის, როგორც უფალმან გიბრძანოს“. ხოლო მე ფრიად ვევედრე და ვუთხარი მას: „რომლითა ღმრთისა სათნო ვიყო, იგი მინებს რჯულის პყრობად და იგიცა მიბრძანე“. ხოლო სამოელ არქედიაკონმან იწყო თხრობად და მითხრა მე: „გულს-მოდგინედ ისმინე ძმაო! წინათ სპარსთა რჯული იყო, როგორც შენ თვით იცი, ხოლო ღმერთსა სძაგდა რჯული იგი სპარსთა და არა მოსწონდა, შემდეგ ჰურიანი გამოარჩია ღმერთმან და სათნო იყვნა და მისცა მათ რჯული და მცნება დამარხვად. მაშინღა ქრისტეანენი სათნო იყვნა ღმერთმან უფროს ჰურიათასა“. და შემდეგ ვევედრე სამოელს არქედიაკონსა და ვუთხარი: „უფალო, ნუ გეწყინების და კეთილად მაცნობე“. და მერე ვჰკითხე: „უფალო, ჰურიანი ვიეთნი იყვნენ, ვინა მოვიდნენ და შეიყვარა ისინი ღმერთმან? მაშინ მითხრა მე სამოელ არქედიაკონმან: „თხრობა ეგე ჰურიათა დიდი არის, ძმაო, ხოლო თუ განჰმარტე სასმენელნი შენნი და გულს-მოდგინედ ისმენდე, მეცა უწყინოდ ყოველი გითხრა და გამცნობო შენ“: და მოუთხრო არქედიაკონმა ჰურიათა სჯულისა და ქრისტიანობის წარმოშობის შესახებ.
მაშინ, ვითარცა გულისხმა-ვყავ და ვცან სამოელ არქედიაკონისაგან, დასაბამიდან ყოველი ვიდრე აქამომდე, და მივიწიე ყოველსა ზედა რჯულსა ჰურიათასა და ქრისტეანეთასა, მარწმუნა მე ღმერთი დაუსაბამო და ძე მისი, იესუ ქრისტე, და სული წმიდა მისი. და ამით ნათელ მიმაღებიეს და ვერავინ განმაშოროს მე ქრისტესგან ვიდრე სულისა ჩემისა ამოსლვად, ხოლო მამულისა ჩემისა რჯულისათვის სიტყვავდე ზარმაც და მრცხვენისცა, რამეთუ ღმერთმან, რომელმან ქმნა ცა და ქვეყანა, მზე და მთვარე და ვარსკვლავნი, ზღვა და ხმელეთი, მდინარენი და შესაკრებელნი წყალთანი, მთანი და ბორცვნი, ველნი და ტყენი, შეშა და ცეცხლი, ოთხფეხნი პირუტყვნი და მხეცნი, ქვეწარმავალნი და ფრინველნი ცისანი და შემდეგ კაცნი შექმნა ღმერთმან. და მას ყოველსა ზედა უფალ-ყო იგი, და ყოველი ესე დაამორჩილა კაცსა მას, და ჩვენ ამის ყოვლისა შემოქმედი ღმერთი დავუტევოთ და ამას ღმრთისა დაბადებულსა ღმერთად ვხადოდითა? ნუ იყოფინ ესე! მზე და მთვარე და ვარსკვლავნი არა ღმერთი არიან, არამედ ღმერთმან მზესა განათლება დღისა უბრძანა და მთვარესა და ვარსკვლავთა განათლება ღამისა უბრძანა, ხოლო ღმერთი არა არიან. ღმერთმანღა ღრუბელსა უბრძანა და მოეფინოს ბრწყინვალება მზისა და მთვარისა დააბნელოს. მზე და მთვარე ამისთვის არა ღმერთ არიან. შემდეგ კვლავ ცეცხლი არა ღმერთ არის ამით, რამეთუ ცეცხლი კაცმან აღაგზნო და კაცმანვე დაშრიტა, რამეთუ კაცი უფალ არის ცეცხლისა, ამისათვის არა ღმერთ არის ცეცხლი. თუ ვინმე განერიდება და წავა, რასაცა მიჰმართოს, გინა ტყესა, გინა ველსა, გინა სახლსა, თუ კაცი დახვდეს, და-ვე-წვის. ხოლო ცეცხლსაღა წყალი მიეხლის, ეგოდენი იგი ძალი ცეცხლისა დაშრიტის და უჩინო იქმნის ცეცხლი იგი, ამით არა ღმერთ არის, ხოლო ჩვენ ღმრთად გვწამს.
ხოლო ჩვენ ღმერთმან ცეცხლი სამსახურებელად მოგვცა, ყინულისა გასათფობლად და ყოვლისა სანოვაგისა საქმარად და, როდესაც გვინებება, აღვაგზნით და როდესაც გვინებება დავშრიტით, ასე რომ არა ღმერთ არის ცეცხლი იგი.
შემდეგ ღმრთისა შექმნილნი კაცნი საცხოვართა პირუტყვთა მსგავს ვიყვენით. და ასე სახედ, როგორც პირუტყვთა მამლობასა და დედლობასა არა იციან მშობელი, არცა შობილი მათგანი, და ასე აღრეულად გარდაიხადიან მამლობა და დედლობა მათი, და ეგრეცა ჩვენ კაცნი პირმეტყველნი მათ პირუტყვთა მსგავს ვიყვენით, რომელთაც არა ვიცოდეთ მშობელი თვისი, გინა შობილი, და აღრეულად გარდავიხადით ბუნება იგი ჩვენი. ხოლო აწ მადლითა ღმრთისათა, ვინაიდან, იქმნა ნათლისა-ღება და რჯული ქრისტეანობისა, იციან კაცთა, ამიერიდან დაიხსა და გაქარდა უწესო იგი საქმე... ხოლო ამას გევედრები, უფალო ჩვენო, იესუ ქრისტე, რათა გვამი ჩემი დაემარხოს მცხეთას სადაცა იგი ნათელი მოვიღე სამოელ კათალიკოზისა ხელითა და ღირს ვიქმენ რჯულსა ქრისტეანეთასა. ამიერიდან ვერავინ განმაშოროს მე სიყვარულსა შენსა და სარწმუნოებასა და სურვილსა, როგორცა წერილ არის: „არცა ტანჯვათა, არცა გვემათა, არცა შიმშილმან საპყრობილესა შინა, არცა მახვილმან, არცა სიკვდილმან ამათ ხორცთა ჩემთამან შემიძლოს მე განყენებად შენდა, უფალო იესუ ქრისტე“.
მაშინ უთხრა მას ბუზმირ მარზპანმან: „შვილო ჩემო ევსტათი, ისმინე ჩემი და ნუ დაიმცირებ დღეთა ცხორებისა შენისათა ქრისტეანებისათვის და ნუ ქვრივ სვამ ცოლსა შენსა და ობოლ შვილთა შენთა და ნუ მოსწყდები მოყვასთა შენთა ამას ცხოვრებასა“.
უთხრა მას ევსტათიმ: „უწინარეს შენსა სხვათა ხელმწიფეთა მტანჯეს მე ფრიად და მგვემეს და არა დავემორჩილე მათ. აწ შენი ვირწმუნო? ნუ იყოფინ ეგე ჩემდა!.
მაშინ, რადგან ცნა ბუზმირ მარზპანმან დამტკიცებული და შეუძრველი გული და გონება ევსტათისი და ვერ შინებითა და ტანჯვითა და ვერცა კეთილისა ქადებითა არწმუნა მამული რჯული პყრობად, უბრძანა მსახურთა: „წაიყვანეთ ეგე საპყრობილედ და იდუმალ ღამით თავი წარკვეთეთ, რათა არავინ ქრისტეანეთა ცნან და პატივ-სცენ გვამსა მისსა. და წაიღეთ ხორცი მისი ქალაქსა გარე, განაბნიეთ შესაჭმელად მხეცთა და ფრინველთა“.
ხოლო მსახურთა მათ წაიყვანეს ევსტათი საპყრობილედ, რათამცა აღასრულონ ბრძანებული იგი მარზპანისა მის.
უთხრა მათ ევსტათიმ: „მცირედ მგებდით მე, ძმანო ჩემნო, რამეთუ ხელთა შინა თქვენთა ვარ, რათა ვილოცო მე ღმრთისა ჩემისა მიმართ“. ხოლო მათ მცირედ მოითმინეს და აცალეს და უთხრეს: „ეგრე ვყოთ“. მაშინ მოიდრიკა მუხლი თვისი და აიხილა თვალნი თვისი ზეცად და თქვა: „უფალო ღმერთო, ყოვლისა მპყრობელო, რომელსაც ყოველთა კაცთა გნებავს ცხოვრება, რომელნიც ესვენ სარწმუნოებით სახელსა წმიდასა შენსა, რომელმაც ისმინე ლოცვა პირველთა მათ მოწამეთა, რომელიც პირითა მახვილისათა ამოსწყდნენ, რომელნიმე ტბასა შინა ყინულითა, რომელიც ზღვასა შინა ჩაყრითა ამოსწყდნენ, რომელიც ცეცხლითა და რომელიც მხეცთა მიერ შეიჭამნენ სახელისა შენისათვის და მოიღეს შენ მიერი იგი აღთქვმული, რომელიც თვალმან არა იხილა და ყურსა არა ესმა და გულსა კაცისასა არა მოუხდა, რომელი-იგი განუმზადე წმიდათა მათ მოწამეთა შენთა, მეცა, უფალო, ღირს მყავ მონაწილე მათ თანა, და სამკვიდრებელსა მათ თანა, სიხარულსა მათ თანა, უოხჭნოსა შვებასა მათ თანა. მიუკუანასთა ჟამთა ნარჩევი მოწამეთა, როგორც იტყვის პავლე მოციქული მე ვარო ნარჩევი მოციქულთა, შენ იცი, უფალო ჩემო იესუ ქრისტე, რამეთუ არავინ ვირჩიე შენსა, არცა მამა, არცა დედა, არცა ძმანი, არცა ნათესავნი, გარნა შენ მხოლოდ უფალი შეგიყვარე და სახელისა შენისათვის ესერა თავი წარმეკვეთების დღეს. და ამას ვილოცავ და და გევედრები და ვითხოვ შენ სახიერისაგან, რათა არა დაეტეოს გვამი ჩემი აქა ტფილისს შინა, არამედ რათა დაემარხოს იგი მცხეთას წმიდასა, სადა იგი შენ გამომიჩნდი. და რათა ჰქონდეს მადლი და კურნება ძვალთა ჩემთა, როგორცა-იგი პირველთა მათ“.
როდესაც დაასრულა ლოცვა და ვედრება და თხოვნა უფლისა მიმართ, უთხრა მსახურთა მათ მარზპანისათა: „აწ აღასრულეთ განჩინებული იგი ბრძანება ჩემ ზედა“. ხოლო მათ არ უნდოდათ მოკლვა. ხოლო ერთმა მათგანმა თქვა: „ჩვენ ამოვწყდებით, უკუეთუ ეგე ეგოს ცოცხალი“. მაშინ მიყვნენ ხელნი მათნი მის ზედა და სცეს მახვილითა პატიოსანსა ქედსა მისსა და წარჰკვეთეს თავი მისი.
ხოლო გვამი მისი ღამე წაიღეს ქალაქს გარეთ და დააგდეს იქ. ხოლო ცნეს ვინმე ქრისტეანეთა და წაიღეს იგი მცხეთას, რამეთუ სტეფანეს ემცნო იქ მყოფთა ქრისტეანეთადა. როდესაც მიიწივნენ მცხეთას, უთხრეს სტეფანეს, და სტეფანემ აუწყა სამოელს კათალიკოზსა. ხოლო მან ფრიად გაიხარა და დამარხა იგი დიდითა დიდებითა და პატივითა წმიდასა ეკლესიასა მცხეთისასა და ვიდრე აქამდე იქმნებიან კურნებანი სნეულთანი მადლითა უფლისა ჩვენისა იესუ ქრისტესითა“.

Комментариев нет:

Отправить комментарий