воскресенье, 13 ноября 2016 г.

კავკასიის ალბანეთის სამეფო

ალბანეთი მთიან მიწას ნიშნავს. ასე უწოდეს ანტიკურმა ისტორიკოსებმა დაღესტანური წარმოშობის 26 ტომით (მათ შორის სიმრავლით გარგარები გამოირჩეოდნენ) დასახლებულ ქვეყანას. ისინი საუბრობდნენ სამხრეთ დაღესტანურ ენაზე - აგვანულზე. ძვ.წ. III-II საუკუნეებში „ალბანელებმა" ქართლის სამეფოს აღმოსავლეთით, ისტორიული ჰერეთის, კამბეჩოვანის (კამბისენე, ქიზიყი), შაქის, ყაბალასა და მათ მიმდებარე ტერიტორიებზე სამეფო ჩამოაყალიბეს რომლის დედაქალაქი ახ.წ. VI საუკუნემდე იყო ყაბალა (გაბალა), შემდეგ კი ბარდავი.
        ძვ. წ. I საუკუნეში ალბანეთის სამეფო რომს დაემორჩილა, ახ.წ. II ს-იდან პართიას, III ს-დან სასანიდურ სპარსეთს. 360-იან წლებში მეფე ურნაირმა ალბანეთში ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადა, თუმცა ამას ხელი არ შეუშლია მისთვის სპარსეთის ერთგულ მოკავშირედ დარჩენილიყო. იგივე პოლიტიკური ორიენტაცია ჰქონდა მის მემკვიდრეებსაც. ამით კმაყოფილმა სპარსეთის შაჰმა 387 წელს „დიდი არმენიის სამეფოს" დანაწილებისას მისი 3 პროვინცია - უტიკა, არცახი და შაკაშენი ალბანეთს შეუერთა. V საუკუნის  I ნახევარში ალბანეთი უკვე თანამედროვე აზერბაიჯანის უდიდეს ნაწილს მოიცავდა. V საუკუნის შუა ხანებში სპარსელებმა ალბანეთში მაზდეანობის ძალით დანერგვა დაიწყეს, რასაც ალბენეთის მეფე ვაჩე II-ის აჯანყებები მოყვა. ამით გაბრაზებულმა პეროზ შაჰმა ალბანეთის სამეფო გააუქმა და სპარსეთის რიგით სამარზპანოდ აქცია.
         487-510 და 628-705 წლებში ალბანეთის სამეფო ისევ აღსდგა, თუმცა პირველ რიგში ისევ სპარსელებმა, შემდეგ კი არაბებმა დაიპყრეს. VIII საუკუნიდან ალბანეთი „არმენიის საამიროში" გაერთიანდა არ-რანის სახელით. 
კავკასიის ალბანეთის მეფეები (დაარსდა ძვ.წ. I ს-ში) დედაქალაქი კაბალა
ორონტე (ოროისი) ძვ.წ. 65 წ. ახლო ხანებში
კოსისი 
ზობერი ძვ.წ. 36 წ.
არშაკიდული დინასტია
ვაჩაგან I 276-293 (პართიის უკანასკნელი მეფე ვოლოგეზ VI-ის ვაჟი)
ვაჩე I ვაჩაგანის ძე 293-313
ურნაირი 313-371
ვაჩაგან II ურნაირის ძე 371-383
მირჰავანი 383-388
სატოი 388-399
ასაი 399-424
ასუაგენი 424-444
ვაჩე II 444-463
463-487 სპარსეთის ოკუპაცია
ვაჩაგან III 487-510
510-628 სპარსეთის ოკუპაცია
მიჰრანიდული დინასტია. დედაქალაქი პარტავი (მომავალი ბარდავი)
 
გარდმანისა და მოვაკანის მპყრობელები
ფეროზი 390-იანი-430-იანი
?
ხურსი ?-430
ბარზაბოდი 430-440
ვარაზ-ბაკური 440-450
მიჰრ I (მიჰრანი) 450-480
არმაიელი 480-510
ვარდ I 510-540
ვარდან I 540-570
ვარდ II 570-590
მიჰრ II (მიჰრანი) 590-600
ვარდანი 600-615
ვარაზმან ვარდანის ძე 615-628
ალბანეთის მეფეები
ვარაზ გრიგორ ვარდანის ძე 628-636
ვარაზ პეროზი  636
ჯევანშირ ვარაზ გრიგორის ძე 637-680
ვარაზ თრდატ I ჯევაშირის ძე 680-699; 704-705
შირუი ჯევანშირის ძე 699-704
   667 წელს მიჰრანიდები არაბთა ვასალები გახდნენ. 705 წელს არაბებმა ალბანეთი დაიპყრეს, ბევრი პროვინცია ჩამოაჭრეს და არაბულ პროვინცია არმენიას შეუერთეს.
არაბი მოხელე მიჰრანიდები, მცირე ალბანეთის ანუ გარდმანის მმართველები
გაგიკი 705-740
სტეფანოზ I 740-790
სტეფანოზ II 790-821
ვარაზ თრდატ II 821-822
    ვარაზ თრდატი ოჯახიანად ამოწყვიტა შაქის მთავარმა საჰლ იბნ სუმბატმა და ამ ტერიტორიას დაეუფლა.

Комментариев нет:

Отправить комментарий