среда, 5 апреля 2017 г.

იაკობ ცურტაველის „შუშანიკის წამება“

აწ დამტკიცებულად გითხრათ თქვენ აღსასრული წმინდისა და სანატრელისა შუშანიკისი (სომხურად ნიშნავს შროშანს).
იყო, მერვესა წელსა (467 წ.) სპარსთა მეფისასა (პეროზი 459–484), კარად სამეფოდ (ე.ი. ქტესიფონს) წარემართა ვარსქენ პიტიახში, ძე არშუშასი (ქვემო ქართლის პიტიახში), რამეთუ პირველად იგიცა იყო ქრისტიანე, ნაშობი მამისა და დედისა ქრისტიანეთა. და ცოლად მისა იყო ასული ვარდანისი (მამიკონიანი, არმენთა 451 წლის აჯანყების გმირი), სომეხთა სპასპეტისა, რომლისათვის-ესე დავწერე თქვენთვის, მამისა სახელით – ვარდან, – და სიყვარულით სახელი მისი – შუშანიკ, მოშიში ღმრთისა სიყრმიდან თვისით. და უკეთურებისა მის სახისა ქმრისა მისისასა მარადის გულს-ეტყვის და ევედრების ყოველთავე ლოცვის-ყოფად მისთვის. რათა ღმერთმა შეუცვალოს და ქრისტე აღიაროს.
ხოლო ამის უბადრუკისა და სამგზის საწყალობელისა ვარსქენისი, როგორც ამბობენ ყოვლად განწირულისა, როგორ განაგდო სანატრელი რწმენა ქრისტესი, ანუ ვინ არა სტიროდა მას, რომელსცა არცა ჭირი ეხილვა, არცა შიში, არცა მახვილი, არცა პყრობილება ქრისტესთვის?!
რამეთუ რაჟამს წარსდგა იგი წინაშე სპარსთა მეფისა, არა მარტო პატივისა მოღებისათვის, არამედ ძღვნად თავსა თვისსა შესწირავდა მეფისა მის მიმართ, უარისყოფითა ჭეშმარიტისა ღმერთისათა და თაყვანს სცემდა ცეცხლსა, რამეთუ ყოვლად თავი თვისი ქრისტესგან განაგდო. ხოლო საწყალობელი ესე ცოლსა ითხოვდა სპარსთა მეფისაგან, რათა პატივი მიეღო მეფისგან, და ასე ეტყოდა: „რომელიც მყავს უკვე ცოლი და შვილნი, ისინიცა ასევე მოვაქციო შენსა სჯულსა, როგორც მე“. მაშინ გაიხარა მეფემან და ბრძანა ცოლად მისა ასული მეფისა.
და წამოვიდა პატივდებული მეფისაგან სპარსთასა პიტიახშ, როდესაც მოიწია საზღვართა ქართლისათა, ქვეყანასა მას ჰერეთისასა, გადაწყვიტა, რათა აუწყოს და წინა მიეგებნ მას აზნაურნი, მისი ძენი და მსახურნი მისი, რათა მათთან ერთად, როგორც ელი, სოფლად შევიდა. და წარმომართა ცხენითა მონა ვისი. როდესაც მოვიდა დაბასა, რომელსა სახელი ჰქვი ცურტავ1, მოაღწია და შევიდა წინაშე შუშანიკისა, დედოფლისა ენისა (დიდაზნაურის ცოლსაც დედოფალს უწოდებდნენ), კითხა სანატრელმან შუშანიკ: „თუ სულითა ცხოველ არ იგი, ცოცხალცა ხართ, იგიცა და შენცა. თუ სულითა მომკდარ ხართ, მოკითხვა ეგე შენი შენადვე მოიქეცი!“.
ხოლო კაცმან მან ვერ იკადრა სიტყვად მისა. ხოლო წმიდა შუშანიკ აფიცებდა და ჰკითხავდა დამტკიცებულად. ხოლო კაცმა მართალი თქვა: „ვარსქენმა უარყო ჭეშმარიტი ღმერთი“. როცა ესმა ნეტარსა შუშანიკს, დავარდა ქვეყანასა ზედა და თავსა ძირს სცემდა და ცრემლითა მწარითა იტყოდა: „საწყალობელ იქმნა უბადრუკი ვარსქენ, რამეთუ უარყო ჭეშმარიტი ღმერთი და აღიარა ატროშანი (არტოშანი, მაზდეანობა) და შეუერთდა იგი უღმრთოთა“. და ადგა და დატოვა ტაძარი (სასახლე) თვისი და ღმრთის მოშიშებით ეკლესიად შევიდა და თანა მიიყვანა სამი მისი ძენი და ერთი ასული და წარადგინნა ისინი წინაშე საკურთხეველისა და ასე ილოცებოდა და იტყოდა: „უფალო ღმერთო, შენი მოცემულნი არიან და შენ დაიცავი ესენი, განათლებულნი წმინდისაგან ემბაზისა (ქრისტიანული წესით ბავშვის მოსანათლავი ჭურჭელი), მადლით ასულისა წმინდისათა, ყოფად ერთ სამწყსო ერთისა მწყემსისა უფლისა ჩვენისა იესუ ქრისტესა!“
როდესაც მწუხრისა ჟამი აღასრულეს, სახლაკი (ქოხი) ერთი მცირე იპოვა მახლობლად ეკლესიასა და შევიდა იქ შინა სიმწარითა სავსე და მიეყრდნა კუთხესა ერთსა და მწარითა ცრემლითა ტიროდა.
ხოლო ეპისკოპოსი იგი სახლისა მის პიტიახშისა, რომელსაც სახელი ერქვა აფოც, არ იყო იქ, არამედ კაცისა ვისამე წმინდასა ვანად (ვანი, დაბალი ფენის სახლი) მისულ იყო კითხვად რაიმე სიტყვისა. და მეცა, ხუცესი დედოფლისა შუშანიკისი, თანა ვყავდი ეპისკოპოსსა მას. ამ დროს მოვიდა ჩვენთან დიაკონი და გვითხრა ესე ყოველი: მოსლვა პიტიახშისა და საქმენი დედოფლისანი. ხოლო ჩვენ ავივსეთ მწუხარებითა და დიდითა ტირილითა ვტიროდით გამწარებულნი ცოდვათა ჩვენთა წარმოჩინებისათვის.
ხოლო მე წავედი ადრე და მივაღწიე დაბასა მას, რომელშიც იყო ნეტარი შუშანიკ. როდესაც ვიხილე იგი გამწარებული, მეცა ვტიროდი მის თანავე. და ვუთხარი ნეტარსა შუშანიკს: „ღვაწლსა დიდსა შესვლად ხარ, დედოფალო, ეკრძალე სარწმუნოებასა ქრისტესსა, თუ მტერმან როგორც ხორც მძოვარმან საძოვარი ჰპოვოს შენ თანა“. ხოლო წმიდამან შუშანიკ მითხრა მე: „ხუცეს, და მეცა დიდსა ღვაწლსა გამზადებულ ვარ“. და მე ვუთხარი მას: „ეგრეთ არის, მხნე იყავ, მოთმინე და სულგრძელ“. ხოლო მან მითხრა მე: „ჩემდა მარტოსა არის ჭირი ესე“. ხოლო მე ვუთხარი მას: „ჭირი შენი ჭირი ჩვენი არის და სიხარული შენი, სიხარული ჩვენი არის. ჩვენი არა მხოლოდ დედოფალი იყავ, არამედ ჩვენ ყოველთა როგორც შვილთა გვხედავდი“.
და ვუთხარი მე სანატრელსა მას: „რაც გეგულება მითხარი მე, რათა ვიცოდე და აღვწერო შრომა შენი“. ხოლო მან მითხრა მე: „რას მკითხავ ამას?“. და მე მიუგე და ვუთხარი მას: „მტკიცედ ხარ?“ და მან მითხრა მე: „ნუ იზამთ ჩემთვის, რამეთუ ვეზიარე საქმეთა და ცოდვათა ვარსქენისთა“. მე მიუგე და ვუთხარი მას: „მწარე გონება აქვს მას, გვემასა და ტანჯვასა დიდსა შეგაგდოს შენ“. ხოლო მან მითხრა მე: „უმჯობეს არის ჩემთვის ხელთა მისთაგან სიკვდილი, ვიდრე ჩემი და მისი შეკრება და წარწყმედა სულისა ჩემისა; რამეთუ მსმენია მე პავლე მოციქულისგან: „არა დამონებულ არის ძმა, გინა და, არამედ განდგნენ“. და მე ვუთხარი: „ეგრეთ არის“.
როდესაც ჩვენ ამას ვსაუბრობდით, კაცი ერთი სპარსი მოვიდა და შევიდა იგი წინაშე ნეტარისა შუშანიკისა და ტირილით იტყოდა: „ესევითარი სახლი მშვიდობისა როგორ საწყალობელ იქმნა და სიხარული მწუხარებად გადაიქცა!“. ხოლო ზრახვითა იყო იგი ვარსქენისითა და მზაკვრობით იტყოდა ამას და უნდა მონადირება ნეტარისა მის. ხოლო წმიდამან მან გაიგო მზაკვრული განზრახვა მისი და დაიჭირა თავი მისი მტკიცედ.
შემდგომად სამისა დღისა მოვიდა ვარსქენ პიტიახში. და უთხრა სპარსმან მან ფარულად: „მე როგორც მაცნობეს, ცოლი შენი განდგომილ არის შენგან და მე გეტყვი შენ: ნუ ეტყვი მას ფიცხელსა სიტყვასა, რამეთუ დედათა ბუნება ვიწრო არის“.
მეორე დღეს, როდესაც ადგა პიტიახში, მოგვიწოდა ჩვენ ხუცესთა და მივედით. და სიხარულით მიგვიღო და გვითხრა: „აწ ნუ რას მერიდებით მე და ნუცაღა მძაგთ“. და ჩვენ მიუგეთ და ვუთხარით: „წარსწყმიდე თავი შენი და ჩვენცა წარგვწყმიდე“. მაშინღა იწყო სიტყვად და თქვა: „რათა ხელ-იწიფა ჩემ ზედა ცოლმან ჩემმან ესევითარისა საქმედ? აწ მიხვედით და უთხარით ასე: „შენ ჩემი ხატი დაამხე, და საგებელსა ჩემსა ნაცარი გადაასხი, და შენი ადგილი დაგიტოვებია, და სხვაგან წასულხარ“.
ხოლო წმიდამან შუშანიკ თქვა: „არა თუ მე აღმემართა ხატი იგი და მე დავამხე. მამამან შენმან აღმართა სამარტვილენი და ეკლესიანი ააშენა, და შენ მამისა შენისა საქმენი გარყვენ და სხვად გადააქციე კეთილი მისი; მამამან შენმან წმინდანი შემოიყვანა სახით თვისა, ხოლო შენ დევნი შემოიყვანე; მან ღმერთი ცათა და ქვეყანისა აღიარა და რწმენა, ხოლო შენ ღმერთი ჭეშმარიტი უარყავ და ცეცხლსა თაყვანი ეც. და რადგან შენ შემოქმედი შენი უარყავ, ეგრეცა მე შენ შეურაცხ გყავ. და თუ მრავალი ტანჯვა მოაწიო ჩემ ზედა, მე არა ვეზიარო საქმეთა შენთა“. ხოლო ჩვენ ესე ყოველი მოუყევით პიტიახშსა. ხოლო მან განიწყრო გული და იბრდღვენდა მისთვის.
შემდეგ მიავლინა ჯოჯიკ, ძმა თვისი, და ცოლი ჯოჯიკისი, ძმის ცოლი თვისი, და ეპისკოპოსი სახლისა თვისისა და უთხრა მათ: „ასე უთხარით: ადექ და მოხვედ ადგილსა შენსა და თუ ეგევითარი გონება გიპყრია! თუ არა, თრევით მოგათრევ“.
როდესაც მივიდნენ და შევიდნენ წინაშე დედოფლისა და მრავალსა დასაჯერებელსა სიტყვასა ეტყოდნენ მას, მაშინ წმინდამან შუშანიკ უთხრა მათ: „კაცნო ბრძენნო, თქვენ კეთილად იტყვით, მაგრამ არ დაეჯერება, თუმცა მე მისა ცოლადღა ვიყავ. იმის ნაცვლად იგი ჩემად მოვაქციო და ღმერთი ჭეშმარიტი აღიაროს, აწ მე მაიძულებთ ამას ყოფად? ნუ ცდილობთ ამას! შენ, ჯოჯიკ, აღარ ხარ ჩემი მაზლი, და არცაღა მე შენი ძმის ცოლი, არცა ცოლი შენი და ჩემი არის, რომელნიც მის კერძო და მისთა საქმეთა ზიარ ხართ“. უთხრა მას ჯოჯიკმა: „იცი, აწ მოავლენენ მსახურთ და თრევით წაგიყვანენ შენ“. ხოლო წმიდამან შუშანიკ უპასუხა: „თუ შემკრას და მითრიოს, გამიხარდება, რამეთუ მით სახითა იყოს განკითხვა ჩემი მისგან“.
როდესაც ესმა ეს მისგან, ცრემლოდნენ ყოველნი. და ჯოჯიკ ადგა და ცრემლით გარე გავიდა. ხოლო წმინდამან შუშანიკმა უთხრა ეპისკოპოსსა: „რატომ მეტყვი მე დაჯერებად ჩემდა, რამეთუ მან ღმერთი უარყო?!“. ხოლო ჯოჯიკ ევედრებოდა და ეტყოდა: „და ჩვენი ხარ შენ, ნუ წარსწყმედ სახლსა ამას სადედოფლოსა“. უთხრა მას წმინდამან შუშანიკ: „იცი, რადგან და ვარ ერთად გაზრდილნი, ხოლო მაგას ვერ ვჰყოფ, რადგან მოსისხლეობა იქმნა, და თქვენ ყოველნი თანამდებ იქმნენით“.
როდესაც ბევრს აწუხებდნენ მას, ადგა წმინდა და ნეტარი შუშანიკ და თანა წაიღო ევანგელე თვისი და ტირილით ასე იტყოდა: „უფალო ღმერთო, შენ იცი, რომ მე გულითად სიკვდილს მივდივარ“.
ეს თქვა და წავიდა მათ თანა და თან წაიღო ევანგელე თვისი და წმინდა იგი წიგნი მოწამეთანი. როცა შევიდა იგი ტაძარსა მას, არ დაჯდა იგი თვისსა მას გალიაკსა (ჩარდახიანი საწოლი, სადედოფლო ტახტი), არამედ სენაკსა შინა მცირესა. და ააპყრო ხელნი თვისი ზეცად წმინდამან შუშანიკ და თქვა: „უფალო ღმერთო, არცა მღვდელთაგანი ვინ იპოვა მოწყალე, არცა ერისა კაცი ვინ გამოჩნდა შორის ერსა ამას, არამედ ყოველთა მე სიკვდილს შემატოვეს მტერსა ღმრთისასა ვარსქენს“.
შემდგომად ორისა დღისა მოვიდა მგელი იგი ტაძრად და უთხრა მსახურთა თვისთა: „დღეს მე და ჯოჯიკ და ცოლმან მისმან ერთად პური ვჭამოთ, ხოლო სხვამ არ გაბედოს ჩვენ თანა შემოსლვად“. და რაჟამს შემწუხრდა, მოუწოდეს ცოლსა ჯოჯიკისასა და ინებეს ერთად პურისა ჭამა, რათამცა მოიყვანეს წმიდა შუშანიკიცა. როცა მოიწია ჟამი პურისა, შევიდნენ ჯოჯიკ და ცოლი მისი წინაშე წმინდისა შუშანიკისა, რათამცა მასცა აჭამონ პური, რამეთუ ყოველი დღენი უჭმელსა გაეტარებინა. როდესაც მეტად აიძულეს და ძალით წაიყვანეს ტაძრად (სასახლეში), მაგრამ გემო არაფერს გაუსინჯა. მხოლოდ ცოლმან ჯოჯიკისმან მიართვა ღვინო ჭიქითა და აიძულებდა მას, რათა მხოლოდ იგი მაინც შეესვა. უთხრა მას წმიდამან შუშანიკ რისხვით: „როდის ყოფილა აქამომდე, თუმცა მამათა და დედათა ერთად ეჭამა პური?!“. და გაყარა ხელი და ჭიქა იგი პირსა შეალეწა და ღვინო იგი დაითხია.
მაშინ იწყო უხამსად გინებად ვარსქენ და ფეხითა თვისითა დათრგუნვიდა მას; და აიღო ასტამი (ცეცხლის საჩხრეკი მაშა), და უხეთქა მას თავსა, და ჩაჰფლა, და თვალი ერთი დაუბუშტა; და მჯიღითა სცემდა პირსა მისსა უწყალოთ და თმითა მიმოითრევდა, ვითარცა მხეცი მძვინვარე ყიოდა და იძახდა როგორც ცოფიანი. მაშინ საშველად ადგა ჯოჯიკ, ძმა მისი, და იბრძოდნენ, ვიდრემდე გვემა ისიცა, და კუბასტიცა (ლეჩაქი, თავსაბურავი) თავსა მისსა მოხეთქა და ჭირით, როგორც კრავი მგელსა, გამოუღო ხელთა მისთა. და როგორც მკვდარი იდვა წმინდა შუშანიკ ქვეყანასა ზედა. და აგინებდა ვარსქენ თესლ-ტომსა მისსა და სახლისა მაოხრებელად სახელს დებდა მას. და უბრძანა შეკრვა მისი და ბორკილითა შეკრა ფეხთა მისთა.
როდესაც მცირედ დაუცხრა გული წყრომისგან, მოვიდა სპარსი იგი და მხურვალედ ევედრებოდა მას, რათამცა საკრეველთა მათგან გაეთავისუფლებინა წმინდა შუშანიკ. რადგან ბევრს ევედრებოდა, ბრძანა გათავისუფლება მისი და სენაკსა ერთსა შეყვანება და კრძალულად დაცვა მისი ერთითა მსახურითა და რათა სხვა არავინ შევიდეს ხილვად მისა, არცა მამაკაცი, არცა დედაკაცი.
როდესაც ცისკარი იყო, იკითხა და თქვა მსახურისა მიმართ მისისა, ასე: „წყლულებისა მისგან როგორ არის?“. ხოლო მან უთხრა მას: „ვერ გადარჩება იგი“. მაშინ თვით შევიდა და იხილა იგი და დაუკვირდა დიდძალ სიმსივნესა მისსა. და ამცნო მსახურსა მას და უთხრა: „ნურავინ შევა ხილვად მისა“. და თვით ნადირობად წავიდა. ხოლო მე ავდექ, მივედ და ვუთხარი მცველსა მას: „მე მხოლოდ მარტო შემიშვი და ვიხილო წყლულება მისი“. ხოლო მან მითხრა მე: „თუ გაიგოს, მომკლავს მე“. და მე ვუთხარი მას: „უბადრუკო, მისი გაზრდილი არა ხარ? და თუმცა მოგკლას შენ მისთვის, რა არის?!“. მაშინ შემიშვა მე ფარულად. როდესაც შევედ შინა, ვიხილე სახე მისი დაბზარული და გასივებული ამოვიღე ხმა და ვტიროდი. ხოლო წმიდამან შუშანიკ მითხრა მე: „ნუ სტირი ჩემთვის, რამეთუ დასაბამ სიხარულისა იქმნა ჩემდა ღამე ესე“. და მე ვუთხარი წმიდასა შუშანიკს: „მიბრძანე და მოგბანო სისხლი ეგე პირსა შენსა და ნაცარი, რომელიც თვალთა შენთა ჩაცვენილ არის, და მალამო და წამალი დაგადვა, რათა, ერთ ღამეში განიკურნო!“. ხოლო წმინდამან შუშანიკმა მითხრა მე: „ხუცეს, მაგას ნუ იტყვი, რამეთუ სისხლი ესე გამწმედელ არის ცოდვათა ჩემთა“. ხოლო მე ვაიძულე მცირედ მიღებად საჭამადის, რომელიც მოეძღვნა სამოელ ეპისკოპოსსა და იოვანეს, რამეთუ ფარულად იღვწვოდნენ და ნუგეშს სცემდნენ. მაშინ მითხრა მე წმინდამან შუშანიკ: „ხუცეს, არ შემიძლია გემოს გაგება, რამეთუ ყბანი და ზოგნი კბილნი შემუსრვილ არიან“. მაშინ მივიღე მცირედ ღვინო და პური დავალბე და მცირედ გემო გაიგო. და მე ვისწრაფდი გამოსვლად. მაშინ მითხრა მე წმიდამან შუშანიკ: „ხუცეს, მიუძღვანე სამკაული ესე მისი თუ ითხოვდეს, რამეთუ მე ამას ცხოვრებასა აღარად მეხმარება“. ხოლო მე ვუთხარი: „ნუ რას ისწრაფი, იყოს შენ თანა“.
და ენღა ამას განვიზრახვდით, მოვიდა ყმა ერთი და თქ: იაკობ მანდა არ?. და მე უთხარი, ასე რა გინებს?. და მან ითხრ: ეძახის პიტიახში. და მე ამიკვირდა, თუ რატომ მიძახის ამ ჟამსა. და მივისწრაფე და მივედ. და მან ითხრ მე: იცი, ხუცეს, მე ბრძოლად წავალ ნთა ზედა. და ჩემი სამკაული მას არა დაუტოვ, აწინ იგი ჩემი ცოლი არა არ, გამოჩნდება ვინმე, რომელმა განკარგოს იგი. მიდ და მომართვი იგი ყოველივე, რაცა რა არ. ხოლო მე მივედ და უთხარ წმიდასა შუშანიკს. ხოლო მან გაიხარა ძალიან და მადლი მისცა ღმერთსა და ყოველივე მომიძღანა და მივართვი პიტიახშსა. და მან მიიღო ჩემგან, იხილა და იპოვა ყოველი გებულად. და ლა თქ: შემდეგ გამოჩნდება ვინმე, რომელმა ესე შეიმკოს.
როდესაც მოვიდა დიდი მარხვა, მივიდა ნეტარი იგი შუშანიკ მახლობლად წმიდასა ეკლესიასა და ნახა მცირე სენაკი და იქ დაეყუდა. და იყო სენაკსა მას მცირე სარკმელი და დაფარა იგი. და იყო იგი ბნელსა მას შინა მარხვით, ლოცვით და ტირილით. და უთხრა ვინმემ პიტიახშსა საკუთარმან მისმან, ასე: „ამათ წმინდათა მარხვათა ნურას ეტყვი მას“. როდესაც მოიწია ავსებისა ორშაბათი და მოვიდა პიტიახში ბრძოლისა მისგან ჰუნთასა, ეშმაკი თხრიდა გულსა მისსა. ადგა და მივიდა ეკლესიად და ეტყოდა ეპისკოპოსსა მას აფუცს: „გადმომეც ცოლი ჩემი, რად განმაშორებ ჩემგან?“. და იწყო გინებად და გმობად ღმერთისა სასტიკად. ხოლო ხუცესმან ერთმან უთხრა მას: „უფალო, რასაც ეგრე იქმ და იტყვი ეგრეთ ბოროტსა და აგინებ ეპისკოპოსსა და წმინდასა შუშანიკს რისხვით ეტყვი?“. ხოლო მან უხეთქა კვერთხითა ხუცესსა მას ზურგსა და მან ვეღარ დაძრა სიტყვად.
და ასე წმინდა შუშანიკ თრევით მოათრია თიხათა შიგან და ეკალთა ზედა, ეკლესიიდან ვიდრე ტაძრამდე (სასახლემდე), როგორც მკვდარი მიათრია. და ადგილ-ადგილ ქვე ძეძვი (ბუჩქოვანი მცენარე) დაეფინა. და თვით ფეხებს დგამდა ძეძვსა მას ზედა, და კუბასტნი შუშანიკისნი და ხორცი წვრილ-წვრილად დაეფლითა ძეძვსა მასზე. და ასე მოიყვანეს იგი ტაძრად (სასახლეში). და უბრძანა შეკრვა მისი და ცემა, ბოროტებდა და იტყოდა: „აჰა ეგერა, არა გერგო შენ ეკლესია შენი და არცა ზურგი ეგე შენი ქრისტიანენი, და უფალი იგი მათი“. და როდესაც სცეს კვერთხითა სამასჯერ, აღარ ამოხდა პირსა მისსა ვაება, არცა კვნესა. მაშინღა უთხრა წმინდამან შუშანიკ ურჯულოსა ვარსქენს: „უბედურო, შენღა თავი თვისი არა შეიწყალე და განსდექ ღმრთისაგან და შენ მე შემიწყალებ?“.
როდესაც იხილა დიდძალი იგი სისხლი, რომელიც ჩამოსდიოდა ჩვილთა მათ ხორცთა მისთა, მაშინ უბრძანა დადებად ჯაჭვი ქედსა მისსა. და უბრძანა წაიყვანონ წმინდა შუშანიკ ციხეში, და საპყრობილესა ბნელსა შეაყენონ იგი და მოკვდეს. დიაკონი ვინმე ერთი მის ეპისკოპოსისა იდგა წმინდისა შუშანიკის თანა მას ჟამსა, რომელსაც გამოჰყავდა იგი ტაძრით, და უნდა, რათამცა უთხრა, თუ „მტკიცედ სდექ!“. და თვალი ჰკიდა პიტიახშმან, სხვა ვეღარა სცალდა სიტყვად, მხოლოდ ასე უთხრა: „მტკი..“ და დადუმდა უმალ და გაქცევა იწყო სწრაფად.
მაშინ წამოიყვანეს და მოჰყავდათ წმიდა შუშანიკ ფეხშიშველი და თავდაუბურავი როგორც ერთი ვინმე შეურაცხთაგანი, და ვერავინ იკადრა თავსა მისსა დაბურვად, რამეთუ პიტიახში იგი ამხედრებული შეუდგა უკანა კვალსა მისსა და აგინებდა მას მრავლითა გინებითა. და მივიდოდა წმინდისა მის თანა ამბოხი მრავალი დედებისა და მამებისა, სიმრავლე ურიცხვი, რამეთუ უკანა შეუდგნენ, ხმა აღემაღლათ და ტიროდნენ, და იხახდნენ ღაწვთა მათთა და საწყალობლად დასთხევდნენ ცრემლთა მათთა წმიდისა შუშანიკისთვის. ხოლო წმიდამან შუშანიკ უკმოხედა ერსა მას და უთხრა მათ: „ნუ სტირით, ძმანო ჩემნო და დანო ჩემნო და შვილნო ჩემნო, მხოლოდ ლოცვასა მომიხსენეთ. წასულ ვარ მე თქვენგან ამიერიდან, რამეთუ აღარ მიხილოთ ცოცხალი გამოსული ციხიდან“.
როდესაც იხილა პიტიახშმან ამბოხი იგი ტირილი მამათა და დედათა, მოხუცებულთა და ყრმათა, მხედრები დაადევნა და მეოტ ჰყოფდა მათ ყოველთა. როდესაც მიაღწიეს ხიდსა მას ციხისასა, უთხრა პიტიახშმან წმიდასა შუშანიკს: „შენდა ეგოდენ ყოფად არის ფეხითა შენითა სლვა, რამეთუ ცოცხალი აღარ გამოსლვად ხარ, მხოლოდ თუ ოთხითა გამოგიტანონ“. როდესაც შევიდნენ ციხეში, იპოვეს სახლაკი ერთი ჩრდილოეთით, მცირე და ბნელი, და იქ შეაყენეს წმინდა იგი. და ჯაჭვი იგი, რომელიც ედვა ქედსა მისსა, ზედა ეგრეთვე ედვა, და დაბეჭდა ურჯულომან ვარსქენ ბეჭდითა თვისითა. ხოლო წმინდამან შუშანიკმა თქვა: „მე ამას მხიარულ ვარ, რათა აქა ვიტანჯო და იქ განვისვენო“. ხოლო პიტიახშმან უთხრა მას: „ჰე, ჰე, განისვენე!“ მაშინ დაადგინა მცველნი მის ზედა და ამცნო მათ, რათა შიმშილითა მოკლან იგი. და ასე ეტყოდა მათ: „გეტყვი თქვენ, თუ ვინმე შევიდეს მისა მამაკაცი, გინა დედაკაცი, იხილეთ თავნი თქვენნი და ცოლნი და შვილნი და სახლნი თქვენნი, უბრალომცა ვარ, რა გიყოთ თქვენ“. მაშინ გამოვიდა ციხიდან.
მესამესა კვირიაკესა (კვირა დღე) მოუწოდა მცველსა ერთსა, ჰკითხა მას და უთხრა: „აქამომდე ცოცხალიღა არის საწყალობელი იგი?“. ხოლო მან უთხრა: „უფალო, სიკვდილს უფრო საგონებელ არის, ვიდრე სიცოცხლით, რამეთუ შიმშილითა უფრო ხოლო მოკვდება, რამეთუ არარას მიიღებს საზრდელსა“. ხოლო მან უთხრა: „ნუ გენაღვლება, აცადე, – მოკვდეს“.
ხოლო მე მრავლითა ვედრებითა ვუთხარი მცველსა მას და უქადე ჭურჭერი ერთი სამისო. და ძნელად თავს იდვა შეშვება ჩემი და მითხრა მე: „როდესაც დაღამდება, მოდი შენ ოღონდ მარტო“. როდესაც შემიყვანა მცველმან მან, და ვიხილე კრავი იგი ქრისტესი მშვენიერად როგორც რძალი შემკული საკრეველთა მათგან, და მე, ვითარ ვერ დამითმო გულმან, ვტიროდი ძლიერ. ხოლო წმიდამან შუშანიკ მითხრა მე: „კეთილისა ამისთვის სტირი, ხუცეს?“. ხოლო მცველმან მან მითხრა მე: „ესე რომ მცოდნოდა არ შემოგიშვებდი შენ“. ხოლო მე ვიწყე სიტყვად და განმტკიცებად მისა, რამდენი ღმერთმან მომცა მე სიტყვად. და წავედი მისგან და წავედი სწრაფად ვანად (სახლად) ჩემდა.
ხოლო პიტიახში წარემართა. და ჯოჯიკ ძმა მისი არ დახვდა, როდესაც საქმე ესე იქმნა წმინდისა შუშანიკის ზედა. როდესაც მოიწია ჯოჯიკ, უკანა სდევდა პიტიახშსა. და მიეწია მას საზღვართა ჰერეთისათა და ევედრებოდა მას ძლიერ, რათა ებრძანა საკრეველთაგან გათავისუფლება მისი. როდესაც ძლიერ აწყენინა, ბრძანა გათავისუფლება საკრეველთაგან მხოლოდ. როდესაც მოვიდა ჯოჯიკ, ახადა ჯაჭვი იგი ქედსა მისსა, ხოლო ბორკილთა მოხსნა არ თავს იდვამოისურვა წმინდამან შუშანიკ ვიდრე აღსასრულამდე.
რამეთუ ექვსი წელი ციხესა მას შინა გაატარა და წესიერებითა საღმრთოთა ყვაოდა: მარხვითა, მარადის მღვიძარებითა, ზედგომითა, თაყვანისცემითა უწყინოდ და კითხვითა წიგნთათა მოუწყინებელად. გააბრწყინა და დაამშვენა ყოველი იგი ციხე სულიერითა მით ქნარითა. და ამიერიდან გაითქვა ყოველსა ქართლსა საქმე მისი. და მოვიდოდნენ მამანი და დედანი აღთქმულითა შეწირვად (ე.ი. ღმერთისთვის შესაწირავით) და ვისაც რა სურდა, ეძლეოდა წმიდითა ლოცვითა ნეტარისა შუშანიკისითა, რომელსაც მოსცემდა მას კაცთ-მოყვარე ღმერთი: უშვილოთა შვილი, სნეულთა კურნება, ბრმათა თვალთა ახილვა.
იყო ვინმე დედაკაცი ერთი სპარსი მოგვი, რომელსაც განბორებისა სალმობა (კეთრი) ჰქონდა. და მოვიდა იგი წმინდისა შუშანიკისა. ხოლო იგი ასწავლიდა მას, რის გამოც მან დატოვა მოგვობა და იქმნა ქრისტიანე. ხოლო დედაკაცმან მან თავს იდვა ადრე-ადრე. და იგი ასწავლიდა დედაკაცსა მას და ეტყოდა, ასე „მიხვედ იერუსალედ და განწმინდე განბორებისა მაგისგან შენისა“. და მან გულმოდგინედ შეიწყნარა და წარემართა გზასა მას სახელითა ღმრთისა ჩვენისა იესუ ქრისტესითა და განიკურნა იგი სალმობისა მისგან. როცა მობრუნდა იგი სიხარულითა დიდითა და მოიწია იქვე, მოვიდა იგი წმიდისა შუშანიკისა მადლისა გადახდად და წავიდა სახით თვისა სიხარულით გამთელებული.
ხოლო წმიდამან შუშანიკ ნაცვლად ჭიჭნაუხტისა (აბრეშუმი) საქმისა (ე.ი. აბრეშუმით ხელსაქმობა) დიდითა გულმოდგინებითა ხელთა აიღო დავითნი და მცირედა დღეთა შემდგომად ასერგასისნი (150) ფსალმუნი დაისწავლა, რომლითა იგი დღე და ღამე ზესკნელისა მის მეუფისა მიმართ სათნოსა მას გალობასა შესწირავდა ცრემლით.
და უთხრეს ნეტარსა შუშანიკს: შვილნი შენნი მიაქცია მოგობასა. მაშინ იწყო თაყანისცემად ღმრთისა მიმართ ტირილითა დიდითა და თავსა ვისსა ძირს სცემდა. შემდეგ სული მოითქ და თქ: გმადლობ შენ, უფალო ღმერთო ჩემო, რამეთუ იყვნე არა ჩემი,  არამედ შენი მოცემულნი იყვნე. როგორცა გნებავს, იყავ ნება შენი, უფალო, და მე დამიცავი საქმეთაგან მტერისათა.
და მე მივედი და ვიხილე წმინდა შუშანიკ გამშრალი და დაბუშებული ტირილითა. და რამეთუ მოეძღვნა წმიდასა მას ეპისკოპოსსა საზრდელი და რადგან ძლიერ ვაიძულე, მცირეოდენ გემო იხილა და ვჰმადლობდით ღმერთსა. და ვიდრე იქ ჟამადმდე მოვიდოდნენ შვილნი იგი მისი ხილვად დედისა თვისისა; ხოლო რაჟამს მიაქციეს და უარყვეს ღმერთი, ვეღარ იკადრეს ხილვად მისა, რადგან სახელიცა მათი სძაგდა სმენად.
შემდეგ მოციქულნი მოავლინა პიტიახშმან და უთხრა: „ანუ ნება ჩემი ყავ და მოდი ტაძრად (სასახლეს); თუ არა მოხვიდე შინა, ძალით წამოგიყვან შენ კარად ვირითა“. ხოლო წმინდამან შუშანიკ შეუთვალა ასე: „უბედურო და უგულისხმოო, ხოლო მე თუ კარად ანუ ძალით წამიყვანო, ვინ იცის, თუ იქ კეთილსა რამეს შევემთხვიო და ბოროტსა ამას განვერიდო“.
და გულშე ამბობდა პიტიახში იგი სიტყვათა მათთვის (როგორც უთხრა მას: „ვინ იცის, თუ კეთილსა რამეს მივემთხვიო“), ვითარმედ „თუ მთავართაგანსა ვინმეს ეცოლოს“. ამიერიდან აღარავინ მიავლინა მასთან. ხოლო წმინდა შუშანიკ ბოროტთა მათ გვემათა და თმენათათვის იტყოდა, რათამცა სათნო-ეყო ღმერთსა. ხოლო პიტიახშმან გამოარჩია ძუძუმტე მისი საკუთარი, რათა მოიყვანოს იგი ტაძრად. და უთხრა კაცმან მან: „ისმინე ჩემი და ჩამოდი ტაძრად, და ნუ აოხრებ სახლსა მას თქვენსა“, უთხრა მას წმინდამან შუშანიკ: „უთხარი მას უღმრთოსა, ასე „შენ მომკალ და მითხარი მე: ცოცხალითა ფეხითა არა გამოვიდე ციხიდან. ხოლო აწ, თუ შემძლებელ ხარ მკვდარსა აღდგინებად, პირველად დედა შენი აღადგინე, რომელიც ურდში (დასახლებული პუნქტი) დამარხული არის, მაგრამ თუ ვერ შემძლებელ ხარ მის აღდგინებად, ვერცა ჩემდა შემძლებელ ხარ გაყვანებად, მაგრამ თრევით გამითრიო“. როდესაც მოუთხრეს პიტიახშსა სიტყვა იგი და მან თქვა: „ნამდვილად თქვა ეგე!“.
და მეორესა დღესა შემოვიდა ვინმე და უთხრა წმიდასა შუშანიკს: „კეთილად მიუგე მას სიტყვა იგი, რამეთუ მაგით სახით ეგულებოდა შეტყუება შენი და მას სხვა ზრახვა გულსა მოეხადა სიბოროტისა შენთვის“. წმინდამან შუშანიკ უთხრა მას: „და შენ ღმერთი ძილსა შინა ნუ გგონია, რომელმაც განუმზადა სიტყვანი პირსა კაცისასა, რამეთუ იტყვის თვით უფალი: „მე მიუგო სიტყვა თქვენ წილ“.
როდესაც აღივსებოდა მეექვსე იგი წელი (473 წ.) საპყრობილესა მას შინა, ძლიერ დაღლილობითა შრომათა მათ შინა სიმხნისა მისისათა სენი სნეულებისა მოიწია მის ზედა, რომელსა-იგი წინასწარ უღაღადებდი და ვეტყოდი ასე „ნუ ძლიერ დაუმძიმებ ხორცთა მაგათ ზედა, რამეთუ ვერ დაგითმონ და შემდეგ ვეღარას შემძლებელ იყო ყოფად რამეს საქმედ კეთილსა ეგოდენითა მაგით ფიცხლად მარხვითა და მარადის ზედგომითა და ღამე ყოველ დაღლილობა ფსალმუნებითა და გალობითა“. და არცაღა მცირედ სადა სცა ხორცთა მისთა განსვენება, და შეიქმნა და დადნა როგორც ფერფლი. ხოლო დიდთა მათ მარხვათა აღვსებისათა ორმოცდაათისა მათ დღეთა, ექვსთა წელთა შინა არცა დღე, არცა ღამე არა დაჯდა ქვე, არცა დაიძინა, არცა საჭმელი არა მიიღო, გარდა დღესა მხოლოდ კვირიაკესა (კვირა) ეზიარებოდა ხორცსა და სისხლსა ქრისტეს ღმრთისა ჩვენისასა; და მცირეოდენ წვენი მხალისა შექმნული იმასაცა მცირედ მიიღებდა, ხოლო პურისა გემოს არა გაუგებდა, ვიდრე აღვსებადმდე.
იმ დღიდან, ვინაიდან პყრობილ-ყვეს იგი ციხესა მას შინა, სასთაულსა (თავმისადები) ზედა თავი არა მიდვა, ოღონდ ალიზი ერთი დაიდვა სასთუნალ (თავქვეშ დასადები) და ქვესაგებელად იყო ნაბადი ერთი ძველი და კაცთა თვალსა სასთაული ერთი ხალენისა (მატყლის ქსოვილის მოსასხამი) ჰქონდა სასთუმლად. და თაყვანის საცემლად კილიკი (ფარდაგი მატყლის ან ბალნის) ერთი მცირე ქვე წარუგდებიათ, და რწყილი და ტილი მოუგონებელი ადგილსა მას დასხმულ იყო.
ჟამსა ზაფხულისასა ცეცხლებრ შემწველი იგი მხურვალება მზისა, ქარნი ხორშაკნი (ცხელი ქარი) და წყალნი მავნებელნი, რომლისა მკვიდრნიცა მის ადგილისანი სავსენი სენითა, წყლითა გასივებულნი და გაყვითლებულნი, დაწერტილნი და დამჭკნარნი და დამღიერებულნი, ჩარადოვანნი (პირისახის სენით დაავადებული), პირ-მსივანნი და დღე-მოკლედ ცხოვრებულნი; და მოხუცებული არა ვინ არის მათ ქვეყანათა. და ესეთსა მას ციხესა შინა ექვს წელ პყრობილ იყო და მძიმეთა მათ საკრეველთა შინა ადიდებდა ღმერთსა.
როცა მეშვიდე წელი (474 წ.) დადგა, მოიწია წმიდისა და სამგზის სანატრელისა შუშანიკის ზედა წყლულებაცა ხორცთა მისთა და დაუცხრომელად შრომათა მათ გამო დაუსივდა ფეხნი მისი და ჩირქი ამოსდიოდა ადგილდ-ადგილად. და წყლულებანი დიდ-დიდნი იყვნენ და მატლიცა დასხმულ იყო წყლულთა მათ, რომელ-იგი აიღო ხელითა თვისითა და მიჩვენებდა მე და ჰმადლობდა ღმერთსა. და თქვა: „ხუცეს, ნუ მძიმე გიჩნ ესე, რამეთუ იქ იგი მატლი უდიდეს არის და არა მოკვდების“. და მე, როდესაც ვიხილე მატლი იგი, მოუგონებელად დიდად მწუხარე ვიყავ და ვტიროდი ძლიერ. მითხრა მე რისხვით: „ხუცეს, რად მწუხარე ხარ? ვიდრე უკვდავთა მათ მატლთა შეჭმასა, უმჯობეს არის ამათ მოკვდავთა შეჭმა აქავე ამას ცხოვრებასა“. და მე მიუგე და ვუთხარი: „ძაძისა სამოსელი მცირედღა შეგერაცხა საგვემელად? და აწ მატლთა მაგათთვის მხიარულ ხარ!“. და მან მითხრა მე ხვეწნით: „ნურავის თანა იტყვი ძაძისა სამოსლისათვის ცხოვრებასა ჩემსა, რამეთუ ადრე ყოფად არის დატევება უბადრუკთა ამათ ხორცთა ჩემთა“. რამეთუ შინაგან ძაძა ემოსა და არავინ იცოდა ჩემსა გარეშე, ხოლო გარეგან კაცთა თვალსა ანტიოქიისა პალეკარტი (უსახელო გრძელი წამოსასხამი) ემოსა.
როცა ესმა ჯოჯიკს, რომ მიახლოებულ არის ნეტარი დედოფალი წმინდა შუშანიკ სიკვდილს, წავიდა და თანა წაიყვანა ცოლი და შვილნი და მონა-მხევალნი მისი. და მივიდა ციხედ ხილვად სანატრელისა შუშანიკ მარტვილისა. როცა მივიდა ძალით შევიდა და თაყვანი სცა პატიოსანსა ჯვარსა და მოიკითხა წმინდა შუშანიკ, თან-დაუჯდა და ჰკითხავდა სალმობათა მათთვის. ხოლო წმინდამან მან უთხრა: „კეთილად ვარ, როგორც ღმერთსა უნებს, რადგან ყოველთა წასავალსა მას გზასა მეც წავალ“. ხოლო ჯოჯიკ მსწრაფლ ადგა ზე, პირველთა მათ უწესოთა საქმეთა აღიარებდა და ევედრებოდა წმინდასა შუშანიკს და ეტყოდა: „რძალო და მხევალო ქრისტესო, ითხოვე ღმრთისაგან, რათა მომიტევოს მე მრავალი შეცოდებანი ჩემი. და თუ რამე შეგცოდეთ“. ხოლო წმინდამან შუშანიკ უთხრა მას: „თუ შენ სხვად სახედ ყრმებრ აღარა ჰქმენ, ღმერთმან მოგიტეოს შენ“. და ჯოჯიკმა უთხრა: „მაგის სახისათვის მოვედ მე შენთან, რათა, რომელი-იგი არა რაიმე სათნო იყოს ღმრთისა, არა ვქმნე“. წმიდამან შუშანიკ უთხრა: „თუ ეგე ეგრეთ ჰყო შენ, უკვდავ მექმნე მე მაგით სიტყვითა და ღმერთმან შესძინოს დღეთა ცხოვრებისა შენისათა“. შემდეგ, როდესაც შეატყო ჯოჯიკმა, რომ მას დღესა განვალეს წმინდა იგი ხორცთა ამათგან, უთხრა: „მაკურთხე მე და ცოლი ჩემი, მხევალი შენი, და შვილნი ჩემი და მონა-მხევალნი ჩემი, და, თუ რაიმე შეგცოდეთ ვითარცა წარმავალ სოფელს მინდობილი და ამ ქვეყნის მოყვარული ადამიანები, მოგვიტევე და ნუ გაიხსენებ ზარმაცობათა ჩემთა“. ხოლო წმინდამან შუშანიკმა უთხრა ჯოჯიკს და ცოლსა მისსა: „ჰგონია თავხედობა საქმე ესე ჩემი, რამეთუ არავინ აღმოჩნდა კაცთაგანი, რომელსამცა ჰქონდა წყალობა და ტკივილი ჩემთვის, ვინც დაარწმუნებდა უღმრთოსა მას ამქვეყნიურ მეუღლესა“.
ხოლო მათ უთხრეს: „ჩვენ ძალიან ვეცადეთ, მაგრამ არ ისმინა არცერთი სიტყვა“. მაშინ თქვა წმიდამან შუშანიკ: „განვისაჯეთ მე და ვარსქენ პიტიახში იქ სადა-იგი არა არის თვალღება, წინაშე მსაჯულისა მის მსაჯულთასა და მეუფისა მის მეუფეთასა, სადაც არა არის რჩევა მამაკაცისა და დედაკაცისა, სადა მე და მან სწორი სიტყვა ვთქვათ წინაშე უფლისა ჩვენისა იესუ ქრისტესა; მიაგოს მას უფალმან, ვითარ მან უჟამოდ ნაყოფნი ჩემნი მოკრიფა და სანთელი ჩემი დაშრიტა და ყვავილი ჩემი დააჭკნო, მშვენიერება სიკეთისა ჩემისა დააბნელა და დიდება ჩემი დაამდაბლა. და ღმერთმან განსაჯოს მის შორის და ჩემ შორის. ხოლო მე აწ ამას ვჰმადლობ ღმერთსა, რამეთუ ტანჯვითა მისითა მე ლხინება ვპოვო, და გვემათა და თრევათა მისთათვის მე განსვენებასა მივემთხვიო, და უგულისხმოებისა და უწყალოებისა მისისათვის მე წყალობასა მოველი იესუ ქრისტეს მიერ უფლისა ჩემისა“.
ხოლო ისინი ამას ყოველსა სიტყვასა მისსა ზედა ტიროდნენ მწარედ და ამბობდნენ: „მოგვიტევე ბრალნი ჩვენი და გვაკურთხე, წმინდაო მოწამეო და მარტვილო სანატრელო ქრისტეს ღმრთისაო“. ხოლო წმიდამან შუშანიკ უთხრა: „ღმერთმან მიგიტევოს, რაც ჩაიდინეთ“. მაშინღა აკურთხა ჯოჯიკ, ცოლი და შვილნი მისი და მონა-მხევალნი მისი და ყოველი ეზო და პალატი (სასახლე) მისი. და ამცნებდა სლვად გზათა ღმრთისათა და ეტყოდა, ამას „ესე ყოველი ცხოვრება ვითარცა ყვავილი ველთა წარმავალ არის და ცვალებად, და ვინც სთესა – მოიმკო და ვინც განაბნია გლახაკთათვის – შეიკრიბა, და რომელმაც დაღუპოს თავი თვისი, მან ჰპოვოს იგი, რომელმაც ადიდა იგი“. და წავიდა და გამოგზავნა ისინი მშვიდობით.
შემდეგ, შემდგომად ჯოჯიკისა, მოვიდა თავი იგი ეპისკოპოსთა (ე.ი. მთავარეპისკოპოსი) სამოელ და იოვანე ეპისკოპოსი, მისივე მოყვასი, რომელ-იგი იყვნენ განმამტკიცებელ და დიდად დაღლილ, სახლეულითურთ თანაყოფით იყვნენ მონა, და მონაწილე იყვნენ და თანაზიარ შრომათა მისთა; მადლობით წარგზავნიდნენ ნავთსადგურისა მის მიმართ ქრისტესისა. მსგავსად მისვე სახისა აზნაურნი დიდ-დიდნი და ზეპურნი დედანი (ე.ი. დიდგვაროვანი ქალები), აზნაურნი და უაზნონი სოფლისა ქართლისანი მოვიდნენ. ეგრეთვე, რომელნიც გულმოდგინებით მონაწილე ყოფილ იყვნენ შრომათა მათ მისთა სანატრელობით, ვითარცა ახოვანსა მხნესა მიჰვედრიდნენ ქრისტესა. და თხოვასა ერთსა ითხოვდნენ მისგან ყოველი იგი ეპისკოპოსნი და აზნაურნი ერთბამად, რათა ბორკილი იგი ფეხთა ბრძანოს საცოდ და ნაკურთხევად ყოველთათვის, რომლისათვისცა თქვა წმინდამან შუშანიკ, ასე „მე რა ვარ, არა ღირსი ესე? ხოლო ღმრთის-მოყვარებისა თქვენისათვის ხუცესმან აივსენ წადილი თქვენი მაგის სახისათვის. ხოლო მე რა-მე რა შემძლებელ ვარ, არამედ ყოვლად სავსემან ქრისტემან აღგავსენით თქვენ ყოვლითა კეთილითა, რომელნიც ესე ჩემთვის გაისარჯეთ და ეზიარენით ვნებათა ამათ ჩემთა და ჭირთა და ტანჯვათა. ხოლო მე, საყვარელნო, აჰა ესერა, წინაგანმზადებულსა მას გზასა წავალ საუკუნესა. ჭირისა ამის წილ ჩემისა ქრისტემან მომმადლოს მე სიხარული, სატანჯველთა ამათ წილ განსვენება, გვემათა ამათ ჩემთა და თრევათა და შეურაცხებათა მივემთხვიო მე დიდებასა და პატივსა ცათა შინა დაუსრულებელსა“. და ისინი წასულნი, ცრემლითა სავსენი, ძლევისა მისთვის დიდებას ღმრთისა მიმართ შესწირვიდნენ და გამოვიდნენ ციხიდან და წავიდნენ.
და მოვიდა დღე იგი წოდებისა მისისა (ე.ი. გარდაცვალების დღე). და მოუწოდა ეპისკოპოსსა მისისა სახლისასა აფოცს და მადლსა მისცემდა მისა მიმართ გულშემატკივრობისათვის როგორც მამასა და მამა-მძუძესა (აღმზრდელსა). შემვედრა მე, კაცი ცოდვილი და გლახაკი ესე და შეჰვედრებდა ნეშტთა მათ ძვალთა მისთასა და უბრძანებდა დასვენებად ადგილსა მას, საიდანაც პირველად გამოითრიეს და ეტყოდა: „თუ ღირსი ვარ, უკუანასკნელი ესე მეთერთმეტე მოქმედი ვენახისა, იყავით ყოველნი კურთხეულ სამარადჟამოდ“. და ჰმადლობდა ღმერთსა და თქვა: „კურთხეულ არის უფალი ღმერთი ჩემი, რამეთუ მშვიდობით მას ზედა დავწვე და დავიძინო“. და შეჰვედრა სული თვისი უფალსა ყოველთა შემწყნარებელსა.
და მაშინღა მსწრაფლ მოტანა სანატრელმან მან ეპისკოპოსმან იოვანე შესახვევად სუდარი წმიდა წმიდათა მათ და პატიოსანთა ნაწილთა მისთა და აგრეთვე სხვებმაც ავიღეთ გვამი იგი ძლიერ დაჭმული მატლთა, გავბანეთ იგი მატლისა მისგან მწოვანისა და ჩირქისგან, და შევმოსეთ ჩვრითა იმით. და მაშინღა ეპისკოპოსთა მათ ორთავემ იოვანე და აფოც, როგორც ხართა მხნეთა დაუღლებულთა ზეციური საუნჯე (ე.ი. ნეშტი), ყოვლით კრებულითურთ ფსალმუნითა სულიერითა (ე.ი. სასულიერო გალობით) და კეროვნითა (მსხვილი სანთელი) ანთებულითა და საკმეველითა სულნელითა ავიღეთ პატიოსანი ძვალნი და გამოვიტანეთ წმიდასა მას ეკლესიასა. და დავკრძალეთ წმიდანი იგი და დიდებულნი და პატივცემულნი ნაწილნი წმიდისა შუშანიკისი გამზადებულსა მას ადგილსა. და მას ღამესა ანგელოზთა სახედ ღამე იგი გავათიეთ და დავითის ქნარითა მით ყოვლად ძლიერსა ღმერთსა და ძესა მისსა უფალსა ჩვენსა იესუ ქრისტესა ვადიდებდით, რომელიც ყოვლითა ყოველთა მიმართ შემძლებელ არის და განამხნევებს მამანიცა და დედანიცა და თვისთა მათ თვისი იგი ძლიერებისა ძლევა მიჰმადლის ყოველთა, რომელნიც ეძიებენ მას ერთითა გულითა.
და არის დასაბამი ტანჯვათა მათ წმიდისა შუშანიკისთა თვესა აპნისისასა, მერვესა თვისასა და დღესა ოთხშაბათსა; და მეორედ გვემა მისი შემდგომად აღვსებისა ზატიკსა (აღდგომის დღესასწაული), დღესა ორშაბათსა; და კვლავ ტანჯვა ვარდობისა თვესა ცხრამეტსა. და აღსრულება მისი თვესა ოქტომბერსა ჩვიდმეტსა, სახსენებელსა წმიდათა მათ და სანატრელთა მოწამეთა კოზმან და დამიანესთა. და დღე ხუთშაბათი იყო, რომელსაც განვაწესეთ სახსენებელი წმიდისა შუშანიკისი სადიდებლად და საქებელად ღმრთისა, მამისა და ძისა და სულისა წმიდისა, რომლისა მშვენის დიდება უკუნითი უკუნისამდე“.
შენიშვნები
1. ცურტავი იყო ქვემო ქართლის პიტიახშის რეზიდენცია ჰერეთის საზღვართან. X ს-ის სომეხი ისტორიკოსი უხტანესი ცურტავს მოიხსენიებდა, როგორც ყოფილ დიდ და სახელოვან დედაქალაქს. „ცურტავს ეს სახელი, რომელსაც ისტორიაში მუდამ და ყოველთვის ვახსენებდით და მოვიხსენიებთ, მაშინ ერქვა, ხოლო ეხლა ეწოდება გაჩიანი. მაშინ სავსე და ვრცელი, დიდი და სახელოვანი დედაქალაქი იყო, ხოლო ახლა შემცირებული და ზომიერი დაბა-ქალაქია მდინარის პირზე, რომელსაც ეწოდება გაჩენაგეტ, მხარეში, რომელსაც „ვრაც დაშტი“ (ქართველთა ველი) ჰქვია, რომელიც შუა საზღვარია სომეხთა და ქართველთა ქვეყნებს შორის ... ცურტავი სამკვიდრებელი იყო გუგარქთა დიდი პიტიახშისა“. ცურტავს ასახელებს „პიტიახშის სახლის კარად“ მოსე ცურტავის ეპისკოპოსიც. რაც შეეხება გაჩიანზე ვახუშტი წერს; „ხოლო შულავერის დასავლეთით არს მამხუტის-ხევი, და ამის დასავლეთით ტალავრის-ხევი. ხევის ბოლოს ჭაპალა და ციხე მისი. და ამას სწერენ გაჩიანად. მაგრამ არ არის ეს დასავლეთით ხუნანისა, არამედ სამხრეთით, და არის წილი გარდაბანისა და არა გაჩიოსი. ხოლო არქევანი პირველად იყო გაჩიანი, და სანადირო ქალაქი, შემდეგ ქაოზიანი, და აწ ესე დაბა რომელიც დასავლეთით არის ხუნანისა და საზღვარიცა მათი. არამედ ჭაპალის ჩრდილოეთით ქციის კბოდე-ზედ, არის არქევანი. ამას ეწოდა ქაოზიანი, სადაც არის დიდ-დიდნი ნაშენებნი. ესე არს გაჩიანი“.
ლ. მელიქსეთ-ბეგის ვარაუდით, ცურტავი (იგივე გაჩიანი), უნდა ყოფილიყო ახლანდელ არუხლოსთან, ძველ ნახიდურთან. მდ. დებედას ქვემო დინებაზე, სოფ. ქაჩაგანში მდინარის მარჯვენა მხარეს შემთხვევით აღმოჩნდა ქვაჯვარი ჯვრის ამაღლების გამოსახულებით, რომელსაც ჩუბინიშვილი ათარიღებს VIII ს-ით. აღნიშნული სოფელი მდებარეობს ქვემო ქართლში, ისტორიულ ქართველთა ველზე. ნ. ბერძენიშვილის ვარაუდით, ეს ადგილი „ცურტავია, ესაა გაჩიანი, ესაა სანადირო ქალაქი, ესაა საზამთრო ადგილი, ესაა ჰერეთის გვერდში ... ესაა ზაფხულის გაუსაძლისი, აქაა ცენტრალური მნიშვნელობის ციხე – პიტიახშების ციხე“. ს. კაკაბაძის ვარაუდით, ცურტავი იგივე გაჩიანია ... სომხურად ცურტავი ცივს ნიშნავს. ეს ადგილი ცივია.
დღევანდელი სოფელი ცურტავი (ყოფ. ქოლაგირი) მდებარეობს ბოლნისის რაიონში, თამარისის თემში, მდინარეების – მაშავერასა და ხრამის შესართავთან.

Комментариев нет:

Отправить комментарий